3-25-چارچوب  به دست آمده از پایان نامه طراحی شهری به منظور ایجاد محیط شهری دوستدار کودک

3-25-چارچوب  به دست آمده از پایان نامه طراحی شهری به منظور ایجاد محیط شهری دوستدار کودک

 

خشایار عمادی، در فصل مبانی نظری پایان نامه خود با عنوان طراحی شهر دوستدار کودک با بررسی مجموعه شاخص های شهر دوستدار کودک ذکر شده در بالا که از منابع مطالعاتی مختلف جمع آوری شده بودند و خلاصه کردن این شاخص ها، به یک چارچوب شاخص دست یافته که در واقع مجموعه ای از برجسته ترین و اصلی ترین شاخص هاست که بیشتر از سایر شاخص ها در منابع مختلف تکرار شده اند و بیشترین اشتراک را در میان منابع مطالعاتی مختلف دارند که در اینجا به بیان آن می پردازیم.

بدین منظور ابتدا در یک ماتریس تحت عنوان ماتریس شاخص های شهر دوستدار کودک شاخص های برجسته و اصلی را پیدا کرده و سپس چارچوب شاخص های شهر دوستدار کودک را بیان نموده است.

 

 

 

 

جدول 3-7-ماتریس شاخص های شهر دوستدار کودک پایان نامه ی عمادی

پروژه ها و مطالعات

 

 

شاخص ها

 پروژه آفریقای جنوبی  لیزا  هارلی 2007 یونیسف، فرانسه 2002 یونیسف، اسپانیا 2004  موسسه SCY  موسسه ARACY  موسسه NAPCAN  بارتلت 2005  چاولا و بارتلت 2002 گزارشgriffith   مقاله دریسکل 2002
ایمنی و امنیت        
انسجام اجتماعی                    
دسترسی به طبیعت و فضاهای سبز              
هویت                    
مالکیت زمین                    
عزت نفس                  
دسترسی به منابع اقتصادی                  
وجود محیط سالم وجمع آوری زباله ها              
دسترسی به تسهیلات و فعالیتها و خدمات بخصوص پایه ای            
محیط های سرگرمی و تفریح            
دسترسی و ارتباطات مناسب در محیط                    
تعمیر و نگهداری محیط و کیفیت فضاهای عمومی                  
وجود فضاهای همگانی و عمومی بخصوص برای تعاملات              
کاهش ترافیک و توجه به حمل و نقل عمومی ، مسیرهای پیاده و دوچرخه            
دسترسی مناسب به منابع مانند کتابخانه                    
امکان ابداعات برای کودک در فضا (فضاهای خلاق)                  
یادگیری و توسعه                    
مسکن و سکونت                    
مشارکت و ارزش دهی به کودکان          
خانواده، اقوام، دوستان و جامعه                    
اکولوزی و محیط زیست                    
حس تعلق و تداوم                  
اداره و کنترل مناسب و خوب                  
حل مشکل استفاده از مشروبات الکلی                    
داشتن اطلاعات کلی درباره شهر                    
محیط پایدار                  
زندگی خانوادگی مناسب                  
افزایش اطلاعات مربوط به حقوق کودک                    

 

در نهایت با توجه به ماتریس بالا و شناسائی شاخص های برجسته و اصلی که بیشتر از بقیه تکرار شده اند و در واقع در اکثر جاها و موقعیت ها مورد توجه بوده اند می توان به یک چارچوب  7 شاخصی برای شهر دوستدار کودک رسید که در جدول زیر ذکر شده است (عمادی، 1390).

 

جدول 3-8-شاخص های شهر دوستدار کودک به دست آمده از پایان نامه ی عمادی

1- ایمنی و امنیت
2- وجود و دسترسی مناسب به فضاهای سبز و طبیعی و فضاهای باز عمومی و همگانی دارای فعالیت های متنوع
3- دسترسی به تسهیلات و خدمات اساسی( آموزشی، بهداشتی، ورزشی و . . . )
4- وجود حمل و نقل عمومی مناسب و بخصوص وجود مسیرهای پیاده و دوچرخه مناسب
5- مشارکت و ارزش دهی به کودکان
6- وجود محیط سالم و عاری از زباله ها و آلاینده ها
7- ایجاد و طراحی محیط های تفریح و سرگرمی برای کودکان

3-26-چارچوب  به دست آمده از پایان نامه تحلیل و برنامه ریزی شهر دوستدار کودک

 

علی اسماعیل زاده کواکی نیز در پایان نامه خود با عنوان تحلیل و برنامه ریزی شهر دوستدار کودک با بررسی مجموعه ای از شاخص های شهر دوستدار کودک به یک چارچوب شاخص برای ایجاد محیط دوستدار کودک رسیده است که در اینجا به بیان آن می پردازیم. (اسماعیل زاده کواکی، 1390)

 

جدول 3-9- شاخص ها ی به دست آمده از پایان نامه ی اسماعیل زاده

 کواکی برای ایجاد محیط دوستدار کودک

سلامت کودکان

(موضوعات کلیدی)

جوامع دوستدار کودک

(ابعاد کلیدی)

شاخص ها

(مؤلفه های ابعاد کلیدی)

داشتن فعالیت با داشتن توان انجام مستقل کار منجر به کنترل و توانایی سالم بودن و انجام مستقل کار در زندگی روزمره می گردد.

 

 

1) فراهم کردن دسترسی مستقل کودکان به طیف متنوعی از خدمات و فعالیت های اجتماعی مناسب کودکان در تمامی سنین ، توانایی ها و پیشینه فرهنگی.

2) ایجاد ظرفیتی برای کودکان برای سالم بودن و دستیابی به مهارت از طریق مشارکت در محیط جامعه محلی.

 الف) در دسترسی بودن طیف متنوعی از خدمات و فعالیت های دوستدار کودک.

1 ب) دسترسی مستقل به طیف متنوعی از خدمات و فعالیت های دوستدار کودک

2 الف) آزادی و فعالیت در جامعه

2 ب) توانایی مشارکت در فرآیندهای مشارکتی جامعه

اقدامات پیشنهادی منابع اطلاعاتی موثق
• عدد

• نوع

• قابلیت دسترسی (فصلی، زمان و روز)

• کاربرد ( بسته به سن، جنس ، پیشینه اجتماعی و اقتصادی یا فرهنگی محل در برابر بازدیدکنندگان)

• کودکان و نوجوانان و اعضاء جامعه

• اطلاعات موقعیت و خدمات رسانی و سوابق دولت محلی

• اطلاعات تصویری

 

• محاسبه فاصله تا مقصد از مدرسه و خانه

• محاسبه میانگین زمان تا مقصد از مدرسه و خانه

• تعداد و روشهایی که کودکان می توانند هر یک از امکانات و خدمات دسترسی داشته باشند ( مانند پیاده روی، دوچرخه سواری یا حمل و نقل عمومی)

 

• آژانس مسافرتی

• طرح ها و نقشه های اصلی

•  مسیرهای اتوبوس

•  مسیرهای دوچرخه سواری

•  گزارشات کودکان و نوجوانان

•  استفاده های پیشین در جوامع دیگر

•  میزان رابطه خیابانی

•  زیرساختها

• برنامه ها و مسیرهای حمل و نقل عممومی

•  موقعیت موانع برای فعالیت (نور کم  و مناطق ناامن یا غیر قانونی)

• فاصله میان امکانات ، خانه و مدرسه.

• سوابق کاربری زمین (حمل و نقل)

•  سرانه پیاده روی ها و مسیرهای دوچرخه سواری

•  گزارشات کودکان و نوجوانان در مورد موضوعات

 

• توصیه ها و شناخت نیاز مشارکت کودکان در برنامه های جامعه در اسناد سیاسی

•  تعداد موقعیت­های مشارکت کودکان در برنامه­های محیط ساخته شده

•  نوع مشارکت بر اساس سن، جنس، توانایی و پیشینه فرهنگی

• ارزیابی کودکان

• قدرت دولت محلی

• دولت محلی و اسناد سسیاسی

• نمونه های محلی، ملی و بین المللی دیگر

•  کاربردهای پیشین در جوامع دیگر

 

 

 

 

سلامت کودکان

 (موضوعات کلیدی)

جوامع دوستدار کودک

 (ابعاد کلیدی)

شاخص ها (مؤلفه های ابعاد کلیدی)
ایمنی و امنیت

داشتن احساس ایمنی و امنیت برای مشارکت کامل در زندگی و انجام چیزهایی که هر کس باید انجام دهد

 

3) امن­تر کردن اماکن عمومی جامعه برای کودکان.

 

4) افزایش توانایی کودکان در احساس امننیت و ارتباط با جامعه خود

3 الف) وجود حمایت های بدنی برای ایمنی کودکان

3 ب) راهکارهایی برای حفظ کودکان از خطرات بدنی

4 الف) وجود ویژگی های طرح که احساس هویت اجتماعی را بر انگیزد

4 ب)  در دسترس بودن اماکن تجمع که احساس ارتباط کودکان در جامعه را پرورش دهد.

اقدامات پیشنهادی منابع اطلاعاتی موثق
• تعداد و نوع پشتیبانی ها ( مانند اقدامات کنترل کاهش ترافیک، کنترل سرعت و ..)

• حجم ترافیک یک جامعه

• وجود مسیرهای دوچرخه سواری در مسیر عبور و مرور کودکان

• تأثیرگذاری بر درک جامعه از ایمنی

• رهنمون های طراحی خیابان

• گزارشات اتفاقات یا تصادفات

• مشورت با کودکان و نوجوانان و جامعه به عنوان کل

• اطلاعات حمل و نقل

• کاربردهای پیشین در جوامع دیگر

• راهکارهای جامعه برای تضمین ایمنی کودکان و نوجوانان

• تعداد و نوع کارکردها

• قابلیت نظارت منفعل بزرگسالان در اماکن عمومی

• نصب حصار، میزان سایه

• تهیه طرح برای ایمنی کودک در جامعه

• سوابق و اسناد سیاسی امکانات دولت محلی

• مدیریت محیط ( پیشگیری جرم از طریق طراحی محیط) – • گزارشات اتفاقات

• آمار جرم و جنایات

• مشورت با کودکان و نوجوانان

• کاربردهای پیشین در جوامع دیگر

• تعداد و نوع

• اطلاعات بدست آمده

• ارتباط با جامعه محلی بر اساس سن، جنسیت، پیشینه فرهنگی

• مدارک مشارکت کودکان و نوجوانان در این مورد در جامعه

• رهنمون های طراحی محله

• سیلستهای منطقه ای توسعه فرهنگی جامعه

• توصیه ها و رهنمون های ایمنی و ملی و بین المللی

• مشورت با کودکان و نوجوانان

• نمونه های محلی، ملی ، بین المللی  دیگر

• تعداد و نوع

• قابلیت دسترسی( بر اساس سن، جنسیت، توانایی ها و پیشینه فرهنگی

• میزان کاربرد (ساعات استفاده توسط آنها و حجم کاربران)

• میزان امنیت

• نقشه طراحی محلی

• کاربری کنونی منطقه و زمین

• رهنومن های طراحی محله

• مشورت با کودکان و نوجوانان

• نمونه های محلی، ملی ، بین المللی  دیگر

سلامت کودکان

 (موضوعات کلیدی)

جوامع دوستدار کودک

 (ابعاد کلیدی)

شاخص ها (مؤلفه های ابعاد کلیدی)
احساس مثبت از خود

داشتن احساس مثبت از خود ، احساس اینکه شما فرد خوبی هستید و توسط افراد اطراف خود شناخته شده هستید

 

 

5) ایجاد فضاهایی که در آنها کودکان می توانند شادی، نشاط  ، لذت، برتری و موفقیت را تجربه کنند.

6) افزایش موقعیت هایی برای کودکان برای دسترسی به فضای باز و سبز و مناطق طبیعی

5 الف) وجود امکاناتی که احساس خوشحالی و حمایت می دهند.

5 ب) در دسترس بودن فضاهای بازی خلاق و فعال

6 الف) در دسترس بودن فضاهای سبز و مناطق طبیعی

6 ب ) دسترسی به طیف وسیعی از فضاهای باز سبز و مناطق طبیعی

اقدامات پیشنهادی منابع اطلاعاتی موثق
• تعداد و نوع

• تنوع و تناسب(بسته به سن، جنس، توانایی،پیشینه فرهنگی و موقعیت)

• سطح نگهداری

• اثرگذاری

• سوابق دولت محلی

•طرحهای محله

• مشورت با کودکان و نوجوانان

•تحقیق در مورد کودکان و نوجوانان محله

•نمونه های محلی، ملی ، بین المللی  دیگر

•تعداد و نوع

• تنوع و تناسب(بسته به سن، جنس، توانایی،پیشینه فرهنگی و موقعیت)

•سطح کاربری و سطح نگهداری

• وسعت از نظر تجربه در دسترس بر اساس سن، جنس، توانایی و….

•نقشه های طراحی

• سوابق استفاده از زمین

• مدیریت امکانات و سوابق نگهداری

• مشورت با کودکان و نوجوانان

•تحقیق در مورد کودکان و نوجوانان محله

 

 

•تعداد و نوع

• تنوع و تناسب(بسته به سن، جنس، توانایی،پیشینه فرهنگی و موقعیت)

•سطح کاربری و سطح نگهداری

• وسعت از نظر تجربه در دسترس بر اساس سن، جنس، توانایی و….

• اندازه فضاهای در دسترس

•سوابق زمین

• منطقه و کاربرب کنونی زمین

• بازسازی و راهکارهای فضای باز و طرح مدیریت

•گزارشات اتفاقات

• مشورت با کودکان و نوجوانان

•تحقیق در مورد کودکان و نوجوانان محله

•دسترسی به پیاده رو

• دسترسی به دوچرخه سواری

• نزدیک بودن به راه ها، خانه ها و توسعه شهری

• وجود علائم راهنمایی و رانندگی

•دسترسی به حمل و نقل عمومی

•بازسازی و راهکارهای فضای باز و طرح مدیریت

• اطلاعات حمل و نقل

• طرح و نقشه

 

3-27-ویژگی های شهر دوستدار کودک از منظر معماری و شهرسازی

 

شهر دوستدار کودک در تعریف، شهری است که کودک در آن، از آب سالم و سایر امکانات بهداشتی برخوردار است. در خیابان ها ایمنی او در نظر گرفته شده و نیاز به نگهداری کسی از او نیست. در عین حال، کودک در چنین شهری امکان بیان عقاید خود را داشته و می تواند مشارکت داشته باشد. ویژگی های این شهر از منظر معماری و شهرسازی عبارتند از:

 

3-27-1-آسایش، ایمنی و امنیت

بخش مهمی از احساس امنیت که در دوران کودکی شکل گرفته و بر شخصیت بزرگسالی تأثیر گذار است، در فضا و محیط اطراف ایجاد شده و یا از آن تأثیر می پذیرد. در عین حال، احساس هر گونه فشار روانی، روحی و یا جسمی می تواند به احساس ناامنی منجر شود. کودکان جهان، اهل هر کجا و از هر ملت و مذهبی باشند، نیاز به بازی دارند و این بازی نیاز به فضاهایی مناسب و ایمن دارد.

در جاهای وسیع و بزرگ شهری کودکان احساس گم شدن یا بیش از حد در معرض توجه بودن را دارند. برای اجتناب از احساس ناامنی بایستی در طراحی فضاهای شهری از عناصر و فرم های آشنا استفاده کرده است. کودک در بین چیزهای جدید نیاز به اشیای آشنا دارد، به خصوص برای کودکان کوچک تر این به معنای رابطه ای با خانه ی آنها و در نتیجه احساس امنیت بیشتر می باشد.

 

3-27-2-پیوند با طبیعت

فضای شهری باید طبیعت را به داخل شهرها بکشاند. باید کودکان با تمام پدیده های طبیعت مانند آب، گیاه و درخت، حیوانات و پرندگان و حتی حشرات در ارتباط باشند. کودکان از این طریق می آموزند و می فهمند که به طبیعت عشق بورزند.

همه کودکان از حضور آب لذت می برند به ویژه هنگامی که اجازه داشته باشند که به آب دست بزنند یا در آن بازی کنند. هر گونه آب طبیعی موجود در سایت باید حفظ شود و طراحی با احترام به آن و حول محور آن انجام گیرد. اکوسیستم های وابسته به آب منابع با ارزشی برای یادگیری کودکان پیرامون طبیعت می باشند.

پوشش گیاهی نیز یکی از عوامل بسیار تأثیرگذار در طراحی است. گیاهان کیفیت هوا را بالا می برند، بصورت ترکیبی با آلاچیق ها یا به تنهایی در برابر باد و باران نقش محافظتی دارند و موجب کاهش آلودگی صورتی می شوند. درختان و گیاهان می توانند منظر و دید را نظم ببخشند و در چهار چوب درآورند. بعلاوه گیاهان محل زندگی انواع پرنده ها، حشرات و حیوانات کوچگ اند. بنابراین هر گونه پوشش گیاهای موجود در سایت باید حفظ شود. نقش آموزشی گیاهان را نیز نمی توان نادیده گرفت. یک کودک با مشاهده یک درخت خزان پذیر، اولین اطلاعاتش را در زمینه چرخه زندگی و فصول به دست می آورد.

شهر مانند مجسمه هاست. علاوه بر این هیچ فضای شهری به احیای آداب، رسوم و سنن جامعه اختصاص ندارد. محیط های بیرونی علاوه بر ایجاد تجربه ای خوشایند برای کودکان می توانند حامل معنا نیز بوده و آنها را با آداب و رسوم، فرهنگ، مذهب یا به عبارتی هویت جمعی خویش آشنا نمایند. رخداد رویدادهایی همچون شعر خوانیها، پانتومیم ها، خیمه شب بازیها و بازی های توأم با موسیقی در شهر این امکان را برای کودکان فراهم می کند تا در یک تجربه مشترک با خانواده هایشان و افراد غریبه خوشی را تجربه کنند و همزمان با فرهنگ خود آشنا شوند.

 

3-27-3-جذابیت و تازگی

استفاده از رنگ ها و بافت های مختلف در کفسازی برای کودکان بسیار جذاب است و می تواند نقش های عملکردی چون مرزبندی محوطه ها، نشان دادن تغییر جهت، تمییز مکان های استراحت و غیره را ایفا کند.

علاوه بر این تغییر بافت برای کودکان نابینا نیز قابل تشخیص است.

جذابیت و سرزندگی خیابان ها یکی از مهمترین ابعاد جذابیت یک شهر برای شهروندان بالاخص کودکان است. شاید یکی از موجزترین عباراتی که در وصف اهمیت جذابیت خیابان ها و منظر شهری و ارائه شده است گفته جین جیکوبز باشد؛ او می گوید: « به شهر می اندیشند و چه چیز به خاطر خواهد آمد؟ خیابان های آن! ». هنگامی که خیابان های شهر زیبا و جالب باشند آن شهر سرزنده خواهند شد.

نکته دیگری که شهر را می تواند علاوه بر جذاب تر شدن برای کودکان، خاطره انگیز کند، استفاده از هنرهای تجسمی است. این گونه هنرها با ایجاد تصویری به یاد ماندنی از خود در ذهن بیننده به خاطره انگیز کردن شهر با تمام آشفتگی هایش برای رهگذران لطیف تر شود بلکه عرصه بسیار مناسبی برای ورود هنر به شهر است؛ ایده ای که سال هاست بسیاری از کلانشهرهای دنیا استفاده از آن را آغاز کرده اند.

 

3-27-4-خوانایی

یکی از موارد بسیار بااهمیت در فضای شهری اجتناب از حس گم گشتگی و در نتیجه ناامنی برای همه شهروندان بالاخص کودکان است. با توجه به عدم توانایی کودکان در خواندن تابلوهای اطلاع رسانی و علائم گرافیکی موجود، طراحان منظر شهری بایستی به دنبال راه های دیگری برای ایجاد خوانایی در سطح شهر باشند. استفاده از علائم گرافیکی و بصری ساده و آشنا برای کودک، یکی از نکاتی است که می تواند مورد توجه قرار گیرد. نورپردازی مناسب در شب از نکات دیگری است که عناصر سازمان فضایی و نشانه ها را برجسته ساخته و شهر را در شب خوانا می سازد و نیز از ترس کودکان برای حضور در شهر در شب می کاهد.

 

3-27-5-دسترسی به امکانات

بسیاری از امکانات در فضای شهری تنها بر اساس مقیاس بزرگسالان ساخته شده است. حتی در پارک ها که یکی از مهمترین فضاها برای حضور کودکان به شمار می روند نیمکت ها، آبخوری ها و سایر وسایل اندازه هایی بی توجه به ابعاد یک کودک را دارا می باشند. این مسأله باعث می شود تا کودک علاوه بر ناتوانی در استفاده از امکانات، احساس کند که شهر و فضاهایش به او تعلق نداشته و آرزوی گذار هر چه سریعتر از این مقطع شورانگیز را نماید.

 

3-27-6-وجود مؤسسات و فضاهای مرتبط با کودک

نکته حائز اهمیت دیگ وجود مؤسسات مرتبط با کودک در شهر است. به عنوان نمونه، ما هنوز در هیچ یک از شهرهایمان ” خانه اسباب بازی ” نداریم. این مرکز مهم که معمولاً در یک شهر دوستدار کودک باید وجود داشته باشد، جایی است که در آن، بچه هایی که در خانه های کوچک فضای کافی برای بازی ندارند می توانند بیایند و به صورت رایگان از امکانات این فضا برای باز و تفریح استفاده کنند. فضای دیگری که در شهرهای ایران دیده نمی شود، ” پارک موضوعی ” است که باید جنبه آموزشی داشته باشد.

علاوه بر این در شهرهای دوستدار کودک، مراکز دیگری مانند ” فرهنگسرای کودک ” و ” موزه کودک ” نیز مورد توجه قرار داد و هدف از تأسیس چنین مراکزی، این است کودکان و نوجوانان با شرایط مختلف زندگی در دوره های گوناگون و فضاهای جغرافیایی مختلف آشنا شوند. در این مراکز آموزش های مختلف در حوزه های متفاوت به کودکان ارائه شده و بدین ترتیب، هوش، خلاقیت و حس کاوش گری آنها سنجش و تقویت می شود. این در حالی است که عموماً وقتی مسئولان محلی فضاهای بازی را به وجود می آورند آن ها را به صورت سنتی و با تجهیزات ثابت اجرا می کنند.

 

 

3-27-7-توجه به کودکان معلول

اگر چه درصد کمی از کودکان از کم توانی رنج می برند اما توجه به نیازهای آنان در مسائل طراحی شهری از ضروریات به شمار می رود. در همین راستا طراحی معابر باید بگونه ای باشد که مانعی بر سر راه کودکان وجود نداشته باشد. ایجاد فضاهایی که هم برای کودکان عادی و هم برای کودکان معلول قابل استفاده باشد، موجب ارتباط بین کودکان و سرزندگی آنها می شود و احتمال منزوی شدن کودکان کم توان را در فضاهای عمومی به حداقل می رساند. در نظر گرفتن رمپ هایی با شیب بسیار ملایم در همه فضاها حتی زمین بازی و تعبیه نرده در مکانهای مختلف، از بهترین و ساده ترین راه حل های ممکن است (آزموده،1391: 19-13).