دوره آموزش طراحی طلا و جواهر

طراحی جواهرات یکی از شغل های پولساز در دنیا محسوب می شود. از همه مهمتر، مدل ساز طلا و جواهر با کامپیوتر همیشه نیاز به ایده و خلاقیت ندارد. امروزه بیشتر کارخانه ها و کارگاه داران عکس و مدل های مورد نظر را به طراح می دهند و طراح فقط وظیفه تبدیل عکس به فایل سه بعدی را دارد. این نکته مهمی در طراحی جواهرات است که همیشه نیاز به خلق ایده و درگیر بودن در این جزییات نیست. طراحی جواهرات در ایران رو به گسترش است و این شغل با توجه به مدت زمان کم آموزش و درآمد بالایی که دارد، مورد توجه بسیاری از افراد جامعه قرار گرفته است. شما برای شروع فعالیت در در این شغل فقط به یک لب تاب نیاز دارید.

طراحان طلا و جواهر نیاز به دانش فنی و کارگاهی در زمینه طراحی های خود دارند. آنها باید در طراحی جواهرات، استانداردهای لازم را رعایت کنند. همه این نکات و اصول در خودآموز طراحی طلا و جواهر مفصل توضیح داده شده است. همچنین این خودآموز دارای پشتیبانی و رفع اشکال آنلاین است. سالار پورایمانی مدرس این بسته آموزشی بیش از 7 سال است در این رشته فعالیت می کند. همچنین شما بعد آموزش می توانید، از سازمان فنی و حرفه ای مدرک معتبر دریافت نمایید.

9985

طراحی جواهرات با کامپیوتر

طراحی جواهرات با کامپیوتر در ایران رو به افزایش است. یک طراح طلا و جواهر می تواند هر کجای ایران که باشد و با هر میزان سرمایه شروع به کار کند. آموزش در این شغل بین 2 تا 3 ماه زمان می برد.طراحی نیاز به سرمایه زیادی ندارد و بازار بسیار خوبی در ایران برای آن وجود دارد.

از کجا باید طراحی جواهرات با کامپیوتر را شروع کرد؟ شما می توانید با شرکت در کلاس های حضوری و یا با استفاده از خودآموز طراحی طلا و جواهر آموزش ببینید.

اولین قدم برای کسب درآمد از طراحی چطور و چگونه؟ می توانید برای استخدام یا کارهای پروژه ای اقدام کنید.

چه شرکت ها و چه اشخاصی به طراحی جواهرات با کامپیوتر نیاز دارند؟ کارخانه ها و کارگاه های طلا و جواهر سازی – مغازه های طلا و جواهر سازی – مشتری های خانگی

چگونه می توانم درآمد زیادی داشته باشم؟ با فروش فایل های طراحی شده

در شهر ما کارگاه و مغازه های  جواهر فروشی کم است. آیا من هم می توانم طراحی جواهرات انجام دهم؟ می توانید به صورت آنلاین شروع به فعالیت کنید.

در طراحی جواهرات با کامپیوتر، نیاز به چه سیستمی دارم؟ برای مشاوره به آیدی مدرس در تلگرام پیام دهید

طراحی جواهرات با کامپیوتر می تواند شغل اصلی من باشد؟ بله طراحی جواهرات به دلیل درآمد خوب می تواند شغل اصلی شما باشد و به دلیل آنلاین بودن، می تواند شغل پاره وقت شما باشد.

آموزش طراحی طلا و جواهر, مغز متفکر صنف طلا و جواهر است. با به روز شدن کارگاه ها و نیاز روز افزون بازار، درخواست نیروی کار برای طراحان طلا و جواهر رو به افزایش است. کشور ایران به عنوان یکی از بزرگترین مصرف کنندگان طلا در خاورمیانه، بازار بسیار بزرگ و پرسودی برای این رشته شغلی فراهم نموده است. آموزش طراحی طلا و جواهر پیش نیاز طراحان برای ورود به بازار کار است. در این آموزش ها مباحث تئوری و فنی به صورت همزمان تدریس می شود. آموزش طراحی طلا و جواهر، در سه سطح مقدماتی، متوسط و پیشرفته دسته بندی می شود. دوره آموزش طراحی طلا و جواهر شامل هر سه سطح آموزش می باشد.

دوره آموزش طراحی طلا و جواهر

دوره آموزش طراحی طلا و جواهر, در سطح بین المللی، در شهر تهران برگزار می شود. این دوره ها پیش نیاز ورود هنرجویان به بازار کار است. در دوره آموزش طراحی طلا و جواهر هنرجویان با تمامی مباحث فنی و استانداردها آشنا می شوند. طراحی خطی، ترسیم سطوح و ایجاد حجم ها و سبک شناسی در طراحی، از جمله سرفصل های تدریس در دوره آموزش طراحی طلا و جواهر است. آموزش طراحی آویز های ساده و جواهر، طراحی انگشتر های ساده و توری و انگشترهای مدرن در دوره آموزش طراحی طلا و جواهر تدریس می شود.

9635

دوره آموزش طراحی طلا و جواهر, به سه نوع آموزش تقسیم بندی شده است. این دوره ها در تهران برگزار می شود و به هنرجویان در پایان دوره مدرکی از طرف آکادمی آکسفورد انگلستان اعطا می شود. ارائهمدرک طراحی طلا و جواهر با دریافت هزینه جدا امکان پذیر خواهد بود. دوره آموزش طراحی طلا و جواهر، فرصت مناسبی خواهد بود تا هنرجو با دیدن آموزش های حرفه ای وارد بازار کار شوند. تفاوت کلاس ها، در تعداد هنرجویان هر دوره است.

طراحی جواهرات مدرن, سبکی متفاوت از تلفیق سبک های کهن و خلق شیوه ای نوین در تفکر به جواهرات است. در طراحی جواهرات مدرن با پایبند بودن به اصول طراحی و رعایت استانداردها، طراح پا را از فضای سنتی بیرون می نهد. طراح اجازه خلق هر گونه زیبایی را دارد و در چهارچوب باید ها و نباید ها قرار نمی گیرد. چنین طرح هایی همیشه باعث آفرینش احساس آرامش و لذت برای همگانند. ما شیوه طراحی جواهرات مدرن را به شما آموزش می دهیم.

برای کسب اطلاعات بیشتر ، دیدن نمونه ها و ثبت نام در دوره ها به وب سایت رسمی سالار پورایمانی  salarpurimani.com مراجعه نمایید

فروش انواع پیچ، مهره، استاد بولت، و واشر

صنایع پیچ و مهره پایا در سال 1374 با هدف تولید روزه  External  به روش رولینگ شروع به کار نمود. تا آن زمان در داخل کشور رزوه پیچ­ها اکثرا به صورت براده برداری توسط حدیده و یا تراشکاری تولید می ­شد. صنایع پیچ و مهره پایا یکی از پیشگامان تولید رزوه با روش رولنیگ در کشور به شمار می ­آید. عمده فعالیت این مجموعه در زمینه تولید انواع استاد بولت، انکر بولت، پیچ، مهره، واشر، و اجزاء قیدوبستی می­ باشد.
با توجه به تنوع بسیار زیاد پیچ و مهره و عدم توجیه اقتصادی در زمینه تولید اقلام کم مصرف در داخل کشور، تامین نیاز مشتریان برای این گونه درخواست­ها از سال 1385 هدف گذاری شد. درحال حاضر این مجموعه قادر به تولید و تامین انواع پیچ و مهره از سایز 2mm الی 120mm و یا  (1/16 الی  “4 ) می­باشد.

کنترل کیفی محصولات تولیدی در صنایع پیچ و مهره پایا

تمامی فرآیند تولید و یا تامین در مجموعه پایا توسط کارشناسان واحد کنترل کیفی بازرسی شده تا از انطباق محصول با استاندارد مربوطه اطمینان حاصل گردد. جهت اطمینان خاطر مشتریان، قطعات قبل از تحویل، توسط خریدار یا بازرس شخص ثالث نمونه گیری شده و جهت انجام تستهای مربوطه به آزمایشگاه­ های معتبر کشور نظیر آزمایشگاه متالورژی رازی، امیر کبیر، و یا شریف  ارسال می­ گردد.

صنایع پیچ و مهره پایا با بیش از دو دهه فعالیت در زمینه تولید و تامین انواع پیچ و مهره همواره تلاش نموده تا با بکارگیری تیم فنی مهندسی مجرب و تولید با کیفیت  میزان رضایت مشتریان خود را افزایش دهد.

اطلاعات فنی درباره پیچ و مهره ها را می توانید از طریق لینک های زیر ببینید

مهره خروسی

واشر

واشر تخت DIN 125

واشر فنری DIN 127

واشر بشقابی DIN 6796

 تولید و فروش تخصصی انواع پیچ، مهره، استاد بولت، و واشر

نقش فضا در ایجاد مشارکت بین کودکان

نقش فضا در ایجاد مشارکت بین کودکان

 

محیط پیرامون کودکان باید دارای امنیت، بهداشت و شرایط مناسب روانی باشد و همچنین باعث ایجاد و حفظ تبادلات انسانی و اجتماعی گردد تا زمینه لازم برای ایجاد و توسعه بیشتر طبیعی رشد جسمی و ذهنی کودکان را فراهم کند. این محیط ها باید دارای شرایط مناسب باشند تا انگیزه کافی برای برقراری ارتباطات و تبادلات کودکان را ایجاد کنند (بهروزفر،1380؛ 46). یک فضای امن، محیطی آشناست که کاربر در آن احساس آرامش می کند و می داند هر چیز در کجا قرار دارد و می تواند در آن تمرکز داشته باشد در حالی که کسی مزاحمش نمی شود. وجود یک فضای امن، برای جماعتی چند نفری نیز لازم است. بدون چنین فضایی ارتباط اجتماعی با دیگران نیز نا ممکن است، چرا که اگر شما فضایی نداشته باشید که بگویید متعلق به شماست نمی توانید موقعیت خود را درک کنید (کامل نیا،1388؛ 6).

توصیه می شود در محیط های بچه گانه، رنگ های روشن مثل زرد، بنفش و نارنجی در زمینه کرم قرار گیرد. و در عوض تا حد امکان از رنگ های سفید، خاکستری و کرم که نقش خنثی دارند استفاده نشود زیرا بخاطر القای احساس محدودیت در تحرک باعث خستگی و فشار به کودک می شود. از آنجا که بچه ها به محیط هایی با رنگ های آرامش بخش تمایل دارند، مخلوط کردن رنگ هایی از طبیعت هم به فرم روشن و هم تیره توصیه می شود (کامل نیا،1388؛ 11).

بنابراین ایجاد فضایی امن و استفاده از رنگ های دلخواه کودکان، در تحریک آنها برای ایجاد تعامل و شرکت در کار گروهی مؤثر است (سهیلی و دیگران،1391: 167).

زهرا کشاورز رضوان در مقاله ی خود با موضوع همکاری های مشارکتی کودکان در طراحی پارک کودک (چاپ شده در مجموعه مقالات طراحی پارک کودک) با بررسی 4 پارک مختلف در دنیا که به سطح بالایی از مشارکت کودکان رسیده اند، جدولی از راهکارها را ارئه داده است که بیان آن خالی از لطف نیست:

 

جدول 4-2- ارزیابی معیارهای همکاری مشارکتی کودکان در پارک کودک

ردیف نام پارک فعالیتهای اشتراکی عملکردی فعالیت های اشتراکی سازنده فعالیت های اشتراکی نمایشی فعالیت های اشتراکی با قوانین خاص
1 پارک ماجراجویی برکلی امریکا کمک در کاشت گیاهان/فعالیت های ساخت و ساز با در اختیار گذاشتن تجهیزات لازم/شن بازی/اکتشاف آموزش مهارت نجاری و رنگ آمیزی/شن بازی قایق رانی/یادگیری اصول استفاده از رنگ
2 پارک بین المللی چین انجام ورزشهای صبحگاهی توسط کودکان کودکان به عنوان فروشنده در بوفه پارک قرار می گیرند/آموزش ضروریاتی که کودکان باید بدانند اجرای نمایش و موسیقی مشارکت در طراحی پارک/یادگیری اصول طراحی/نشان دادن عقاید با ساخت ماکت
3 پارک بلوط چین

 

انجام رقص یادگیری موسیقی اجرای موسیقی سنتی/اجرای رقص سنتی چین در مراسم های خاص اجرای درست نوتهای موسیقی
4 پارک گارفیلد

(شیکاگو)

شناخت انواع گیاهان سمی کمک در کاشت کاشت گل و گیاه و مراقبت از آنها با اصول کاشت و آبیاری

 

 

4-15-جمع بندی

 

به دلیل حساسیت دوران پیش دبستانی در جهت شکل گیری پایه های تمام ابعاد رشد از جمله رشد اجتماعی در کودکان، بسیار ضروری است که آن ها دنیای اجتماعی را در مقیاس خود تجربه کنند. لذا با رواج شهرنشینی و کمبود شدید فضاهای خصوصی، رواج آپارتمان نشینی و کمبود شدید فضای بازی کودکان، تغییر در شیوه زندگی خانواده ها و رواج تک فرزندی و عدم حضور والدین در خانه به دلیل اشتغال و در نتیجه عدم ارتباط و تعامل کودک با والدین و خواهر و برادر، این نیاز مبرم و حیاتی کودک به مخاطره افتاده است. وجود نهادهای متعدد مختص کودکان در شهر، اگرچه لازم است اما کافی نیست لذا وجود مراکزی که به کودکان امکان مشارکت در مسائل مربوط به محیط های ساختگی شهر خود را داده و اجازه دهد که کودکان تعاملات اجتماعی را در مقیاس خود تجربه کنند، ویژگی ضروری فضاهای شهری امروز است.

از آنجا که کودکان و نوجوانان کلید توسعه ی مشارکت در جامعه هستند. اگر الگوی مشارکت آنها دچار تحول شود الگوی مشارکت جامعه نیز متحول خواهد شد، گسترش مشارکت کودکان و نوجوانان تنها برای جلوگیری از بی تفاوتی آنها یا کاهش دادن جرم و ویرانی نیست، بلکه مشارکت دادن کودکان و نوجوانان در امور اجتماعی و آموزش همکاری بین آنها باعث گسترش سطح فرهنگی جامعه خواهد شد. انسجام اجتماعی دلالت بر « توافق جمعی میان اعضای یک جامعه دارد که حاصل پذیرش و درونی کردن نظام ارزشی و هنجاری یک جامعه و وجود تعلق جمعی (احساس «ما» کردن) و تراکمی از وجود تعامل در میان افراد آن جامعه است.

محیط پیرامون کودکان باید دارای امنیت، بهداشت و شرایط مناسب روانی باشد و همچنین باعث ایجاد و حفظ تبادلات انسانی و اجتماعی گردد تا زمینه لازم برای ایجاد و توسعه بیشتر طبیعی رشد جسمی و ذهنی کودکان را فراهم کند. این محیط ها باید دارای شرایط مناسب باشند تا انگیزه کافی برای برقراری ارتباطات و تبادلات کودکان را ایجاد کنند. بنابراین ایجاد فضایی مناسب در تحریک آنها برای ایجاد تعامل و شرکت در کار گروهی مؤثر است.

عناصر کلیدی در حضور موثر کودکان در فضای اجتماعی پیرامون شان

عناصر کلیدی در حضور موثر کودکان در فضای اجتماعی پیرامون شان

 

دراینجا با استفاده از رساله ی ماینارد (2008)، ارتباط سه عنصر کلیدی در حضور مؤثر کودکان در فضای اجتماعی پیرامون شان معرفی می شود. این عناصر عبارتند از: شنیده شدن صدای کودکان، توانمندسازی و مشارکت آنان. این عناصر با یک دیگر رابطه ی متقابل و هم پوشانی دارند. ماینارد در رساله ی تحصیلی خود (2008)، مفاهیم: شنیده شدن صدا، توانمندسازی و مشارکت کودکان را سه عنصر تعیین کننده در حضور مؤثر کودکان در فضاهای اجتماعی پیرامون خود معرفی می کند. او به دقت عناصر مذکور را تعریف کرده و سطوح گوناگون آن ها را مشخص می کند. این عناصر عبارتند از:

اول: شنیده شدن صدای کودکان که با حرف ( A ) نشان داده می شود: فرایندی است که در آن کودکان از طریق گفت و گو با یک دیگر ارتباط برقرار می کنند و در عمل به یک گروه ذینفع تبدیل می شوند. در مواردی صدای کودکان توسط بزرگسالان تصمیم گیر و صاحب قدرت، تنها به صورت فیزیکی شنیده می شود در حالی که در موارد دیگر شنیدن صدای کودکان منجر به تغییر رأی و نظر بزرگسالان مرتبط با آنان می شود.

 

 

بنابراین می توان برای شنیده شدن صدای کودکان به ترتیب چهار وضعیت را تعریف و مجسم کرد، که عبارتند از:

وضعیت (0)، که در آن اساساً صدای کودکان شنیده نمی شود. این ام در عمل به این معنی است که فرصتی در اختیار کودکان قرار داده نمی شود تا بتوانند آن چه را که خود می خواهند، در درون آن فضای اجتماعی و به صدای بلند و به طور دسته جمعی اعلام کرده و به بحث بگذارند.

وضعیت (1)، شنیده شدن ضعیف، که به کودکان فرصت داده می شود ایده های خود را بیان کنند. اما این ایده ها در برنامه های طراحی شده برای کودکان مذکور به کار گرفته نمی شود و به حساب نمی آید.

وضعیت (2)، شنیده شدن متوسط، به کودکان فرصت داده می شود ایده های شان را ابراز کنند، صدای آنان توسط بخشی از بزرگسالان مرتبط با آنان شنیده می شود. اما در عمل تأثیر چندانی در برنامه های مرتبط با آنان ندارد.

وضعیت (3)، شنیده شدن خوب، به کودکان فرصت کافی برای طرح ایده ها، وجه نظرها و عقایدشان داده می شود و این ایده ها به شکل مناسبی توسط بزرگسالان مرتبط و صاحب قدرت در تصمیم گیری مورد توجه قرار می گیرد. البته این امر به معنی پذیرش بی چون و چرای ایده های کودکان نیست بلکه، به این معنی است که ایده های آنان وزنی برابر با ایده های بزرگسالان تصمیم گیر دارد.

دوم: توانمندسازی کودکان که با حرف ( B ) نشان داده نی شود: توانمندسازی فرایندی است که دسترسی کودکان به دانش و قدرت امکان پذیر می شود. قدرت به معنی توانایی تصمیم گیری در برنامه است که خود مستلزم دسترسی به دانش و مهارت های مرتبط با موضوع است.

توانمندسازی کودکان را قادر می سازد در فرایند برنامه ریزی و اجرای برنامه های مربوطه، به شکلی مؤثر، حاضر شوند. ماینارد، توانمندسازی را نیز به ترتیب در چهار وضعیت تعریف می کند:

وضعیت (0)، کودکان دانش و مهارت های لازم برای حضور در تصمیم گیری را دریافت نمی کنند و در نتیجه فاقد قدرت لازم برای تصمیم گیری هستند.

وضعیت (1)، کودکان در پایین ترین سطح دسترسی به دانش، مهارت لازم هستند. آنان کنترل کمی بر شرایط دارند.

وضعیت (2)، بزرگسالان دانش و مهارت های لازم را به کودکان آموزش می دهند و فرصت انتخاب را در برنامه ها برای شان فراهم می آورند و کودکان قدرت تصمیم گیری مناسب را کسب می کنند.

وضعیت (3)، کودکان آموزش کافی دریافت کرده اند. بزرگسالان به آنان اعتماد بالایی دارند. کودکان بیش ترین کنترل را بر امور مربوط به خودشان در آن برنامه ها دارند.

سوم: مشارکت که با حرف ( C ) نشان داده می شود. مشارکت فرایندی است که قدرتی را که کودکان در توانمدسازی کسب کرده اند مورد استفاده قرار داده و آن را در عمل تمرین می کنند.

در حقیقت مشارکت به رسمیت شناختن توانایی های کودکان توسط بزرگسالان است و در فرایند مشارکت، کودکان فرصت می یابند تا تصمیم گیری کرده و تصمیمات خود را عملی سازند و پیامدهای آن را بررسی نمایند. بنابراین مشارکت زمانی اتفاق می افتد که کودکان قادر باشند عملاً قدرت خود را به آزمایش بگذارند.

مشارکت کودکان نیازمند حمایت جدی بزرگسالان مرتبط با آنان است. کودکان درگیر در طراحی و اجرای یک پروژه ممکن است به خوبی ندانند چگونه برای رسیدن به آن هدف از قدرت و اختیارات خود استفاده کنند.

در این جا حمایت بزرگسالان به دو شکل کلیدی ضروری است.

1- حمایت از کودکان به عنوان یک بزرگسال متخصص، یعنی کسی که می تواند تصویر بزرگ تر و چشم انداز وسیع تری را از اجرای پروژه داشته باشد و آن را به کودکان نیز منتقل کند.

2- حمایت از کودکان درگیر در مشارکت  به عنوان یک بزرگسال حامی، به عنوان طراح ساز و کارهایی که همانند حفاظی حمایتی عمل می کند و عواقب شکست را به شکل مناسبی قابل تحمل می سازد.

مشارکت نیز به ترتیب در چهار وضعیت تعریف می شود.

وضعیت (0)، عدم حضور کودکان در برنامه ریزی و تصمیم گیری به معنی نبود مشارکت آنان است.

وضعیت (1)، مشارکت کودکان صوری است و حضور  در تصمیم گیری ها شکلی نمادین دارد.

وضعیت (2)، حضور کودکان در تصمیم گیری ها توسط بزرگسالان قدرتمند پذیرفته اما محدود می شود. مشارکت در شکل همراهی کودکان با بزرگسالان نمود پیدا می کند.

وضعیت (3)، شرایطی است که تصمیمات توسط کودکان اخذ می شود و آنان خود مسئولیت اجرای تصمیمات را بر عهده دارند (ماینارد، 2008: 35-26).

در عمل در واقعیت حضور کودکان در سازمان های اجتماعی مرتبط با خودشان، ترکیبی است از سه عنصر پیش گفته: شنیده شدن صدا، درجه ی توانمندی و وضعیت مشارکت آنان مشاهده می شود که مجموعاً هفت وضعیت به وجود می آید که در مدل شماره ی (1) نشان داده شده است.

مدل شماره ی (1)، انوع وضعیت حضور مؤثر کودکان در سازمان های اجتماعی شنیده شدن

ماینارد پیشنهاد می کند وضعیت های ترکیبی در مدل، زمانی مورد توجه قرار گیرد که اندازه ی متغیرها در میزان 2 و یا 3 باشد. میزان کم تر از آن یعنی اندازه ی 0 و 1 در وضعیت های ترکیبی فاقد ارزش تحلیلی قلمداد شود.

در ادامه وضعیت های ترکیبی در جزئیات معرفی می شود که از وضعیت چهار تا هفت خواهد بود.

چهارم: ترکیب شنیده شدن و مشارکت کودکان که با حرف ( D ) نشان داده می شود.

نمونه ی آن وضعیتی است که کودکان با هم کاری یک دیگر برنامه ای را طراحی کرده و دسته جمعی آن را مدیریت و اجرا می کنند. بزرگسالان مرتبط و مسئول دخالتی نمی کنند. در این وضعیت کودکان آموزشی نمی بینند و دانش و مهارتی نیز از طریق بزرگسالان برای اجرای برنامه کسب نمی کنند.

پنجم: ترکیب شنیده شدن و توانمندسازی کودکان، که با حرف ( E ) نشان داده می شود. نمونه ی آن وضعیتی است که بزرگسالان تصمیم گیر به خوبی صدای کودکان را می شنوند و به کودکان دانش و مهارت هایی را آموزش می دهند. در این وضعیت کودکان درخواست ها و مطالباتی دارند. اگر حمایت بزرگسالان استمرار یابد و ساز وکارهای حمایتی[1] لازم توسط آنان ایجاد شود، کودکان به سمت مشارکت در مدیریت پروژه هدایت می شوند. در غیر این صورت این امکان متحمل است که به دلیل افزایش انتظارات شان حضور مؤثر کودکان به سرعت کاهش یابد.

ششم: ترکیب توانمندسازی و مشارکت کودکان، که با حرف ( F ) نشان داده می شود. بزرگسالان تصمیم گیر برنامه ای را طراحی کرده اند و کودکان را برای اجرای آن فرا می خوانند. در این وضعیت کودکان نمی توانند جهت برنامه را تغییر دهند. بنابراین صدایشان شنیده نمی شود. بزرگسالان فرصت مهارت آموزی و تمرین قدرت مدیریتی را برای کودکان فراهم می آورند و عملاً کودکان در مدیریت مشارکت دارند.

هفتم: ترکیب شنیده شدن، توانمندسازی و مشارکت کودکان که با حرف ( G ) نشان داده می شود. در ابتدا بزرگسالان تصمیم گیرنده، فرصت ابراز عقیده و طرح ایده ها و درخواست ها را به جمع کودکان می دهند. سپس امکان دسترسی به دانش و مهارت های لازم را برای شان فراهم می آورند و در نهایت از برنامه هایی که کودکان خودشان در طراحی، مدیریت و اجرای آن سهم اساسی دارند حمایت می کنند. و سازوکارهای حمایتی لازم را نیز برای شان فراهم می آورند. در این جا، بزرگسالان در نقش تسهیل گر، حامی و ناظر حاضر می شوند (ماینارد،2008: 55-40).

در ادامه نشان داده می شود که وضعیت ( G ) عملاً همان فرایند انجام پژوهش عملی مشارکتی است، در نتیجه حضور مؤثر کودکان در محیط های اجتماعی مرتبط با آنان از جمله در مدارس، با استفاده از پژوهش عملی – مشارکتی به عنوان یک رویکرد آموزشی در کامل ترین شکل امکان پذیر می شود.

اوزر و هم کاران در مقاله ای ( 2010 ) اصول اساسی پژوهش عملی مشارکتی با کودکان را در سه مورد خلاصه کرده اند.

1- آموزش مهارت ها و توانایی های لازم برای تعریف مسائل و موضوعات در فضای مدرسه و اجتماع پیرامون شان به کودکان.

2- آموزش مهارت ها و توانایی های لازم برای انجام پژوهش و جمع آوری داده های لازم برای شناخت ماهیت مسائل و موضوعات مذکور به کودکان.

3- آموزش روش های به دست گرفتن مدیریت و رهبری فرایندهایی که به حل مشکلات و یا رسیدن به اهداف تعیین شده در پژوهش عملی مشارکتی کمک می رساند. ( اوزر و هم کاران 2010: 152 )

اگر سه اصل فوق، در متن مدل پیشنهادی ماینارد جست و جو شود. اصل اول همان بلند کردن صدای کودکان، اصل دوم توانمندسازی و اصل سوم مشارکت کودکان است (زند رضوی،1391: 24-19).

 

 

 

 

4-10-سنگ بنای مدرسه ی فوق

 

فهمی (2004) در رساله اش، دو قرائت متفاوت از پژوهشهای مشارکتی را معرفی می کنند. قرائت اول با نام کرتوتلوین شناخته می شود. فهمی ایده های لوین را به این شکل خلاصه کرده است: لوین پژوهش مشارکتی را فرایندی می شناسد که در آن گروهی با منافع مشترک تصمیم می گیرند، اوضاعشان را بهبود دهند و مسائل مشترک محیط اجتماعیشان را حل و فصل نمایند. سپس با برگزاری نشست هایی، افراد را در یک فرایند مارپیچی و حلزونی فعال می شود. در قدم اول وضع موجود را تجزیه و تحلیل می کنند. سپس برای درک بهتر و شناخت دقیق تر از موقعیتی که در آن قرار دارند، به جست و جوی داده های بیشتر می روند، داده ها را طبقه بندی و مفهوم سازی می کنند و برای بهتر شدن شرایطشان پس از تجزیه و تحلیل شرایط، دسته جمعی برنامه ریزی می کنند. برنامه مورد توافق را با تقسیم کار به اجرا در می آورند و نتایج را ارزیابی می کنند و در صورت ضرورت دوباره فرایند را از سر می گیرند (فهمی،2004: 15).

استرینگر این فرایند حلقوی را پیچش، کنش و واکنش در تحقیق عملی می نامد که دارای سه مرحله است، مرحله اول نگاه کنید که به منزله شناخت وضع موجود است، مرحله دوم فکر کنید، که به معنی تجزیه و تحلیل و برنامه ریزی است و مرحله سوم که عمل کنید است، برنامه طراحی شده به اجرا در می آید و چرخه از نو آغاز می شود.

فهمی تأکید می کند که این فرایند نه تنها به حل مشکل کمک می کند، بلکه نوعی دانش انتقادی جدید تولید می کند که خواص آن موقعیت است. در این جا مشارکت کنندگان در پژوهش نقش بطور فزاینده مهمی را در تعیین ضرورت انجام پژوهش و جهت دهی به فرایند آن بر عهده دارند. فهمی توضیح می دهد: پیش فرض اصلی لوین عبارت است از اینکه، اعضای گروه مصممند که اوضاعشان را بهبود دهند، دانش لازم را در اختیار داشته و یا قادر به کسب آن هستند و متعهدند تا پایان راه با یکدیگر همکاری کنند. بر پایه این تحقیق یک نتیجه مهم حاصل می شود که خاص لوین است و آن این است که: تغییر تنها از درون گروه امکانپذیر است.

فهمی این قرائت از پژوهش مشارکتی را با توجه به این نتیجه گیری، که در تحلیل لوین، موضوع قدرت و عدم توازن آن را در گروه نادیده می گیرد غیر رادیکال می نامند. این قرائت همان چیزی است که امروزه به عنوان پژوهش علمی[2] شناخته می شود.

قرائت دوم از پژوهش های مشارکتی با نام پائلوفریره شناخته می شود. فریره بر مسئله قدرت و نحوه توضیع آن در هر جامعه مفروض تأکید دارد و پیش فرض اصلی او، توزیع قدرت به شکل نامتوازن در جامعه است. تأکید می کند گروه صاحب قدرت در جامعه، تولید دانش را در کنترل دارند و جلوی آگاهی انتقالی و زیر سئوال بردن مبانی قدرت و دلایل توضیع نامتوازن آن و پیامدهای ناگوارش برای گروه های فاقد قدرت را با روش های گوناگون سد می کند و در حقیقت جلو تولید آگاهی انتقادی و گسترش آن را می گیرد. راه حل این وضعیت، گفتگوی آزادی است که به آگاهی انتقادی منجر شود و به کمک تسهیل گران توانا هدایت شود.

در نتیجه دانش تولید شده در چنین شرایطی مناسب برای عمل همراه با آگاهی[3] خواهد بود. پژوهشگران در اینجا کسانی خواهند بود که حقوقشان توسط صاحبان قدرت معلق شده است. در نتیجه دانش تولید شده در چنین شرایطی که متکی به گفت و شنود و پایه خرد جمعی استوار است، به راه حل هایی گرایش دارد که منافع اکثریت فاقد قدرت را بازتاب می دهد. در اینجا افراد بیرونی بعنوان تسهیل گر تنها نقش کاتالیزور را ایفا می کند اما نقش مسلط را نخواهند داشت.

فهمی این قرائت از پژوهش مشارکتی را رادیکال می نامند. این آن چیزی است که امروزه به عنوان پژوهش عملی مشارکتی[4] (PAR) شناخته می شود.

فریره در اهمیت پژوهش عملی مشارکتی استدلال می کند: دانش از ابتدا در خدمت گروه مسلط در جامعه بوده است و در نتیجه نیازی به گفتگو با مردم فاقد قدرت نداشته است. حال اگر دانش بخواهد در خدمت افبراد و گروه های فاقد قدرت باشد، ناگزیر خواهد بود با آنان به گفتگو بپردازد. گسترش این نوع از دانش و همگانی شدن آن نیازمند گفتگوی عمومی درباره ماهیت دانش و قدرت آن است (فهمی،2007: 33-29).

امروزه انواع روشهای پژوهش عملی و مشارکتی بطور گسترده در عرصه کار با کودکان مورد استفاده قرار می گیرد، در اینجا چند نوع بیشتر شناخته شده آن اشاره می شود:

  • لندن و همکارانش (2003) پژوهش های ارزیابی و برنامه ریزی توسط کودکان را معرفی کردند.[5]
  • چکووی و همکارانش (2004)، ارزیابی مشارکتی توسط کودکان معرفی کرده اند.[6]
  • بری و همکارانش (2009)، پژوهش عملی برای مداخله و پیشگیری را استفاده کردند.[7]

وجه مشترک همه ی الگوهای فوق این است که کودکان به ابزارهای جمع آوری داده ها از جمله مشاهده، مصاحبه، بررسی اسناد و مدارک و برگزاری گروه های متمرکز مسلط شوند و به خوبی بتوانند محیط خود را بررسی کنند، که همان مرحله نگاه کنید در مدل استرینگر است. در مرحله دوم بتوانند صدای خود را بلند کنند و یافته های خود را پس از تجزیه و تحلیل به صورت برنامه و پروژه هایی برای اجرا آماده سازند، که همان مرحله ی فکر کنید در الگوی استرینگر است و در نهایت با به اجرا در آوردن آن برنامه ها شرایط محیط اجتماعی خود را بهبود دهند.

هر پژوهش مشارکتی صرفنظر از اینکه از نوع رادیکال و یا غیر رادیکال آن باشد، برای موفقیت در عمل، نیازمند حضور تسهیل گر و یا تسهیل گران توانایی است که استرینگر مهارت های آنان را اینگونه توضیح می دهد که با عشق و امید با تک تک شرکت کنندگان در پژوهش همراه است :

تسهیل گر روابط را در مسیر پژوهش هدایت می کند بطوریکه :

  • احساس برابری را برای همه ی افراد درگیر افزایش دهد.
  • هماهنگی را حفظ کند.
  • هر جا که ممکن است مانع بروز برخورد شود.
  • برخوردهای موجود را کاملاً شفاف و از طریق گفتگو حل کند.
  • افراد را همانگونه که هستند بپذیرد.
  • روابط شخصی و مشارکتی را به جای روابط غیرشخصی، رقابتیط توأم با تعارض و مستبدانه تشویق نماید.
  • نسبت به احساسات و عواطف افراد حساس باش (استرینگر،1387: 41).

بار اصلی در شروع هر پژوهش مشارکتی بر دوش تسهیل گران آن پژوهش است.

استرینگر ویژگی های ارتباطی یک تسهیل گر توانا را به شرح زیر خلاصه کرده است.

  • با دقت به افراد گوش می دهد.
  • می پذیرد و بر اساس آن چه آنان می گوید عمل می کند.
  • همه می توانند وی را درک کنند.
  • صادق و راستگو است.
  • بطور منظم دیگران را از آن چه در حال روی دادن است، آگاه می کند.
  • از نظر فرهنگی و اجتماعی مناسب عمل می کند (استرینگر،1376: 45).

در عمل برای حضور همه افراد حاضر در پژوهش، تسهیل گر می کوشد کارآیی را به حداکثر برساند. در این مسیر این اصول را رعایت می کند.

  • درگیر شدن در انجام امور را به شکل جدی میسر می سازد.
  • به شرکت کنندگان امکان می دهد همه ی امور را انجام دهند.
  • حمایت از افراد را در هنگامی که یاد می گیرند برای خود کار کنند فراهم می آورد.
  • فعالیت هایی را که افراد قادر به تحقق آن ها هستند تشویق می کند.
  • با تک تک افراد درگیر رابطه برقرار می کند (استرینگر،1376: 48).

انجام مسئولیت های تسهیل گری برای پژوهش مشارکتی در محیط های اجتماعی مرتبط با کودکان بسیار دشوار است، این مهم در صورتی قابل اجرا خواهد بود که تسهیل گر بتواند با تک تک کودکان نوعی رابطه ی شخصی برقرار نماید و آنان نسبت به او اعتماد و اطمینان کافی داشته باشند. او را بشناسند و از صداقت او اطمینان داشته باشند (زند رضوی،1391: 51-47).

 

 

4-11-ضرورت مشارکت

 

یونیسف همزمان با به اهتزار در آوردن پرچم گزارش سالانه خود، بیانیه سال 2003 کودکان جهان را ابراز داشت :

« میلیونها کودک احساس جدایی از نهادهای سیاسی و فقدان اعتماد به دولتهای خود می کنند. » مدیر اجرایی یونیسف در انگلستان دیوید بل می گوید : تحقیقات انجام شده در چهار کشور جهان طی سه سال اخیر بر اساس نمونه گیری از 000/40 کودک نشان داد که میلیونها کودک احساس تردید در مورد مفید بودن آرای خود به عنوان روشی برای بهبود زندگی خود می کنند و رهبران دولتی خود را به عنوان الگوی نقش نمی بینند. این مسئله یک سوگیری بسیار نگران کننده است، چیزی که رهبران سیاسی باید به آن توجه کافی نشان دهند.

اگر که دنیای بزرگسالان حقیقتاً خواستار ایجاد دنیایی و آینده ای بهتر برای بشریت است، باید به کودکان امکانات و روشهای بیشتری برای مشارکت در تصمیم گیری در مورد اینده شان داد.

طبق گزارش یونیسف، تشریک مساعی کودکان برای آماده سازی آنها در مسئولیت پذیری آنها به عنوان افراد بزرگسال و ایجاد جوامع منسجم تر ضروری است.

شکست در ارتقای مشارکت کودکان از سنین کودکی به معنای از دست دادن فرصت طلایی برای نهادینه کردن دموکراسی و ارزشهای والای انسانی در سراسر جهان است. شکستی که موجب می شود، افراد جوان فاقد احساس توانمندی و تعلق به جامعه شوند و این مسئله موجب هزینه گزافی خواهد شد.

دیوید بل نماینده ی یونیسف در انگلستان می گوید : کودکان فاقد توانایی برای ابراز وجود، تبادل نظر در مورد تفاوت و اختلاف نظریات، مسئولیت پذیری برای انتخاباتی که در زندگی می کنند، درگیر شدن در بحث و گفتگوهای سازنده و مثبت، احساس مسئولیت در مورد خود، خانواده و یا جامعه خود می شوند و به تبع آن جوامعی که این کودکان در آن بزرگ می شوند فاقد مداخلات در گفتمان مثبت و سازنده و اقدامات اجتماعی کارساز می گردند.

یونیسف در گزارشات مختلفی،موارد متعددی از شرایطی که در آن چگونه کودکان وقتی که به حرفشان گوش می دهند و شانس عملکرد به آنها داده می شود قادر به ایجاد تغییرهای مثبت در جوامع خود می باشند مطرح می کند (کامکار،1388).

از هشت هدف مهم پذیرفته شده توسط ملل مختلف جهان در سال 2000 به عنوان اهداف توسعه هزاره، 6 مورد مربوط به کودکان بوده و نیازمند سرمایه گذاری مستمر بر سلامت و رفاه کودکان داشته است. گوش سپردن به کودکان، درک دیدگاههای خاص آنان، شرکت دادن آنها در تلاش برای دستیابی به اهداف هزاره، برای کسب موفقیت بسیار اساسی است. کسب بیشتر اهداف برای سال 2015 برنامه ریزی شده است (همان).

 

 

4-12-نحوه ی سودمندی مشارکت کودکان برای طراحی

 

کودکان و نوجوانان قدرت و چشم­اندازی برروی تجربیاتشان دارند که بزرگسالان نمی­توانند داشته باشد. در هر پروژه طراحی، فرضیاتی در این مورد بوجود می­آید که آنان چگونه کودکانی هستند و چه چیزی می­خواهند، دوست داشته و نیاز دارند .حیاتی است که این فرضیات توسط کودکان و نوجوانان بررسی و اجرا شده باشند به نحوی که می­توانند تأثیر چشم­گیری در طراحی و اجرای محیط نهایی داشته باشند. دوران کودکی و تجربیات کودکان عمومی و تغییر ناپذیر نمی­باشند. بزرگسالان می­بایست توجه داشته باشند که کودکان در زندگی خود ماهر و کارآمد هستند. همچنین می بایست توجه داشته باشند که کودکان محیط اطراف خود را به شیوه دیگری تجربه می کنند. اغلب جزئیات یک محیط است که کودکان و نوجوانان به آنها پاسخ می دهند و مانند ویژگی های حسی آن، که چکمه یک فضا باعث جذب یا دفع عکس العمل می شود یا بتوانید کاری را در آنجا انجام دهید. ممکن است بزرگسالان به سازمان دهی کلی یک فضا و کارآیی پیکربندی و طرح آن واکنش نشان دهند.

تصمیم گیری برای کودکان به معنی خدمات رسانی درست به کودکان و نوجوانان نیست. محیط های اطراف به اندازه ای که باید برای کودکان خوشایند باشند نیستند. مشارکت کودکان اهمیت زیادی دارد چرا که زمانی که کودکان و نوجوانان توانایی مشارکت را دارند نباید در انمتهای تصمیم گیری بزرگسالان باشند چرا که به والدین این امکان را می دهد تا :

آن را بفهمند و همواره آن را در نظر داشته باشند، چرا که اگر آن را درک نکنیم کس دیگری این کار را می کند … و آنچه را که آنها انجام می دهند زندگی بچه ها را تحت تأثر قرار می دهد؛ این کار بر نحوه در نظر گرفتن بچه ها و بر تصمیمات اتخاذ شده برای آنان اثر می گذارد. در ک کردن آن، تصورات غالبی را به چالش می اندازد . انجام آن ، آنها را حفظ می کند.

فواید مشارکت کودکان در پروژه ها و روند محیط ساخته شده عبارتند از:

  • محیط ساخته شده تقریباً نیازها ی کودکان و نوجوانان را بر طرف می کند
  • کودکان سهم بیشتری از پروژه ها و محیط حاصله را دارند.
  • طراحان می دانند که چه چیزی در محیط کودکان بیشتر به چشم می آیند و چرا (اسماعیل زاده کواکی، 1390).

4-13-کمک به مشارکت واقعی

 

برای تمرین مشارکت، بزرگسالان باید به کودکان گوش بسپارند این به معنای گوش کردن و توجه نشان دادن به تمامی راههای متعدد و متنوع ارتباطی با کودکان است. همچنین به معنای تضمین آزادی بیان و به حساب آوردن دیدگاههای آنان در تصمیم گیری های متأثر بر کودکان است. دخالت دادن کودکان در بحث و تبادل نظر به آنان اجازه یادگیری راههای ساختاری و سازنده ی مؤثر بر دنیای پیرامونشان به آنها می دهد.

مشارکت کودکان باید قابل اعتبار و هدف مند باشد باید همراه با خود کودک و نوجوانان با واژه های خود آنان واقع بینی و پی گیری دیدگاه های خودشان، آرزو، رویا و دغدغه هایشان را درک کرد.

مهمترین مسئله در امر مشارکت اصیل و هدف مند کودکان تغییر نگرش بنیادی در طرز تفکر و رفتار بزرگسالان از یک رویکرد انحصار طلبانه به رویکرد فراگیر در مورد کودکان و توانمندیهای آنان است.

نیاز سخت یارانش[8] در مشارکت یک امر فطری در هر انسانی است. افزایش هدف مند و ارتقای کیفیت مشارکت کودک و نوجوان مستلزم رشد و نمو آنان است. کودکان ثابت کرده اند که در هر زمانی که مورد مشورت و مداخله قرار گیرند می توانند تغییرهایی در دنیای پیرامون خود ایجاد کنند. آنها عقاید، تجربیات، بصیرت و نگرش خاص خود را در درک بزرگسالان و مشارکت مثبت در عملکرد بزرگسالان دارند. این عقاید یونیسف[9] است که اگر ما خواهان برخورداری از اهداف دنیای مناسب کودکان و دستیابی به اهداف توسعه هزاره هستیم و اگر قرار است دنیایی کاملاً مناسب برای همه مردم کره خاکی خود بسازیم فقط در صورتی که مشارکت کامل کودکان و نوجوانان را همراه داشته باشیم به این مهم دست خواهیم یافت (کامکار،1388).

به حقیقت پیوستن مشارکت جوانان، مستلزم حمایت از سوی بزرگسالانی است که از قدرت برای ایجاد تغییرات برخوردارند و حقیقتا خواهان دخیل ساختن جوانان در روند تغییر می باشند.

با این حال باید بدانیم که حتی با ایجاد شالوده های لازم، مشارکت حقیقی می تواند بسیار زودگذر باشدو اغلب با نگاهی دقیق تر در می یابیم که پروژه هایی که مدعی مشارکت جوانان هستند در حقیقت پروژه هایی تحت کنترل بزرگسالان بوده و در آنها مشارکت جوانان بسیار کم رنگ و غیر واقعی است. این پروژه ها ممکن است از سوی بزرگسالان خیرخواه آغاز گردد، اما در حقیقت به جوانان گفته می شود چه کاری انجام دهند و تمامی فعالیت های آنان با کنترل بزرگسالان صورت می گیرد.

 [1] Scaffolding

[2] Action-Research

[3] Praxis

[4]   Participatory Actin Research

[5]  Youth-Led Research,Educatin,Planning (YREP)

 [6] Youth participatory in- Evaluation (YPE)

[7] Youth Action Research for Prevention ( YARP)

 [8] Drive

 [9] Unicef

3-25-چارچوب  به دست آمده از پایان نامه طراحی شهری به منظور ایجاد محیط شهری دوستدار کودک

3-25-چارچوب  به دست آمده از پایان نامه طراحی شهری به منظور ایجاد محیط شهری دوستدار کودک

 

خشایار عمادی، در فصل مبانی نظری پایان نامه خود با عنوان طراحی شهر دوستدار کودک با بررسی مجموعه شاخص های شهر دوستدار کودک ذکر شده در بالا که از منابع مطالعاتی مختلف جمع آوری شده بودند و خلاصه کردن این شاخص ها، به یک چارچوب شاخص دست یافته که در واقع مجموعه ای از برجسته ترین و اصلی ترین شاخص هاست که بیشتر از سایر شاخص ها در منابع مختلف تکرار شده اند و بیشترین اشتراک را در میان منابع مطالعاتی مختلف دارند که در اینجا به بیان آن می پردازیم.

بدین منظور ابتدا در یک ماتریس تحت عنوان ماتریس شاخص های شهر دوستدار کودک شاخص های برجسته و اصلی را پیدا کرده و سپس چارچوب شاخص های شهر دوستدار کودک را بیان نموده است.

 

 

 

 

جدول 3-7-ماتریس شاخص های شهر دوستدار کودک پایان نامه ی عمادی

پروژه ها و مطالعات

 

 

شاخص ها

 پروژه آفریقای جنوبی  لیزا  هارلی 2007 یونیسف، فرانسه 2002 یونیسف، اسپانیا 2004  موسسه SCY  موسسه ARACY  موسسه NAPCAN  بارتلت 2005  چاولا و بارتلت 2002 گزارشgriffith   مقاله دریسکل 2002
ایمنی و امنیت        
انسجام اجتماعی                    
دسترسی به طبیعت و فضاهای سبز              
هویت                    
مالکیت زمین                    
عزت نفس                  
دسترسی به منابع اقتصادی                  
وجود محیط سالم وجمع آوری زباله ها              
دسترسی به تسهیلات و فعالیتها و خدمات بخصوص پایه ای            
محیط های سرگرمی و تفریح            
دسترسی و ارتباطات مناسب در محیط                    
تعمیر و نگهداری محیط و کیفیت فضاهای عمومی                  
وجود فضاهای همگانی و عمومی بخصوص برای تعاملات              
کاهش ترافیک و توجه به حمل و نقل عمومی ، مسیرهای پیاده و دوچرخه            
دسترسی مناسب به منابع مانند کتابخانه                    
امکان ابداعات برای کودک در فضا (فضاهای خلاق)                  
یادگیری و توسعه                    
مسکن و سکونت                    
مشارکت و ارزش دهی به کودکان          
خانواده، اقوام، دوستان و جامعه                    
اکولوزی و محیط زیست                    
حس تعلق و تداوم                  
اداره و کنترل مناسب و خوب                  
حل مشکل استفاده از مشروبات الکلی                    
داشتن اطلاعات کلی درباره شهر                    
محیط پایدار                  
زندگی خانوادگی مناسب                  
افزایش اطلاعات مربوط به حقوق کودک                    

 

در نهایت با توجه به ماتریس بالا و شناسائی شاخص های برجسته و اصلی که بیشتر از بقیه تکرار شده اند و در واقع در اکثر جاها و موقعیت ها مورد توجه بوده اند می توان به یک چارچوب  7 شاخصی برای شهر دوستدار کودک رسید که در جدول زیر ذکر شده است (عمادی، 1390).

 

جدول 3-8-شاخص های شهر دوستدار کودک به دست آمده از پایان نامه ی عمادی

1- ایمنی و امنیت
2- وجود و دسترسی مناسب به فضاهای سبز و طبیعی و فضاهای باز عمومی و همگانی دارای فعالیت های متنوع
3- دسترسی به تسهیلات و خدمات اساسی( آموزشی، بهداشتی، ورزشی و . . . )
4- وجود حمل و نقل عمومی مناسب و بخصوص وجود مسیرهای پیاده و دوچرخه مناسب
5- مشارکت و ارزش دهی به کودکان
6- وجود محیط سالم و عاری از زباله ها و آلاینده ها
7- ایجاد و طراحی محیط های تفریح و سرگرمی برای کودکان

3-26-چارچوب  به دست آمده از پایان نامه تحلیل و برنامه ریزی شهر دوستدار کودک

 

علی اسماعیل زاده کواکی نیز در پایان نامه خود با عنوان تحلیل و برنامه ریزی شهر دوستدار کودک با بررسی مجموعه ای از شاخص های شهر دوستدار کودک به یک چارچوب شاخص برای ایجاد محیط دوستدار کودک رسیده است که در اینجا به بیان آن می پردازیم. (اسماعیل زاده کواکی، 1390)

 

جدول 3-9- شاخص ها ی به دست آمده از پایان نامه ی اسماعیل زاده

 کواکی برای ایجاد محیط دوستدار کودک

سلامت کودکان

(موضوعات کلیدی)

جوامع دوستدار کودک

(ابعاد کلیدی)

شاخص ها

(مؤلفه های ابعاد کلیدی)

داشتن فعالیت با داشتن توان انجام مستقل کار منجر به کنترل و توانایی سالم بودن و انجام مستقل کار در زندگی روزمره می گردد.

 

 

1) فراهم کردن دسترسی مستقل کودکان به طیف متنوعی از خدمات و فعالیت های اجتماعی مناسب کودکان در تمامی سنین ، توانایی ها و پیشینه فرهنگی.

2) ایجاد ظرفیتی برای کودکان برای سالم بودن و دستیابی به مهارت از طریق مشارکت در محیط جامعه محلی.

 الف) در دسترسی بودن طیف متنوعی از خدمات و فعالیت های دوستدار کودک.

1 ب) دسترسی مستقل به طیف متنوعی از خدمات و فعالیت های دوستدار کودک

2 الف) آزادی و فعالیت در جامعه

2 ب) توانایی مشارکت در فرآیندهای مشارکتی جامعه

اقدامات پیشنهادی منابع اطلاعاتی موثق
• عدد

• نوع

• قابلیت دسترسی (فصلی، زمان و روز)

• کاربرد ( بسته به سن، جنس ، پیشینه اجتماعی و اقتصادی یا فرهنگی محل در برابر بازدیدکنندگان)

• کودکان و نوجوانان و اعضاء جامعه

• اطلاعات موقعیت و خدمات رسانی و سوابق دولت محلی

• اطلاعات تصویری

 

• محاسبه فاصله تا مقصد از مدرسه و خانه

• محاسبه میانگین زمان تا مقصد از مدرسه و خانه

• تعداد و روشهایی که کودکان می توانند هر یک از امکانات و خدمات دسترسی داشته باشند ( مانند پیاده روی، دوچرخه سواری یا حمل و نقل عمومی)

 

• آژانس مسافرتی

• طرح ها و نقشه های اصلی

•  مسیرهای اتوبوس

•  مسیرهای دوچرخه سواری

•  گزارشات کودکان و نوجوانان

•  استفاده های پیشین در جوامع دیگر

•  میزان رابطه خیابانی

•  زیرساختها

• برنامه ها و مسیرهای حمل و نقل عممومی

•  موقعیت موانع برای فعالیت (نور کم  و مناطق ناامن یا غیر قانونی)

• فاصله میان امکانات ، خانه و مدرسه.

• سوابق کاربری زمین (حمل و نقل)

•  سرانه پیاده روی ها و مسیرهای دوچرخه سواری

•  گزارشات کودکان و نوجوانان در مورد موضوعات

 

• توصیه ها و شناخت نیاز مشارکت کودکان در برنامه های جامعه در اسناد سیاسی

•  تعداد موقعیت­های مشارکت کودکان در برنامه­های محیط ساخته شده

•  نوع مشارکت بر اساس سن، جنس، توانایی و پیشینه فرهنگی

• ارزیابی کودکان

• قدرت دولت محلی

• دولت محلی و اسناد سسیاسی

• نمونه های محلی، ملی و بین المللی دیگر

•  کاربردهای پیشین در جوامع دیگر

 

 

 

 

سلامت کودکان

 (موضوعات کلیدی)

جوامع دوستدار کودک

 (ابعاد کلیدی)

شاخص ها (مؤلفه های ابعاد کلیدی)
ایمنی و امنیت

داشتن احساس ایمنی و امنیت برای مشارکت کامل در زندگی و انجام چیزهایی که هر کس باید انجام دهد

 

3) امن­تر کردن اماکن عمومی جامعه برای کودکان.

 

4) افزایش توانایی کودکان در احساس امننیت و ارتباط با جامعه خود

3 الف) وجود حمایت های بدنی برای ایمنی کودکان

3 ب) راهکارهایی برای حفظ کودکان از خطرات بدنی

4 الف) وجود ویژگی های طرح که احساس هویت اجتماعی را بر انگیزد

4 ب)  در دسترس بودن اماکن تجمع که احساس ارتباط کودکان در جامعه را پرورش دهد.

اقدامات پیشنهادی منابع اطلاعاتی موثق
• تعداد و نوع پشتیبانی ها ( مانند اقدامات کنترل کاهش ترافیک، کنترل سرعت و ..)

• حجم ترافیک یک جامعه

• وجود مسیرهای دوچرخه سواری در مسیر عبور و مرور کودکان

• تأثیرگذاری بر درک جامعه از ایمنی

• رهنمون های طراحی خیابان

• گزارشات اتفاقات یا تصادفات

• مشورت با کودکان و نوجوانان و جامعه به عنوان کل

• اطلاعات حمل و نقل

• کاربردهای پیشین در جوامع دیگر

• راهکارهای جامعه برای تضمین ایمنی کودکان و نوجوانان

• تعداد و نوع کارکردها

• قابلیت نظارت منفعل بزرگسالان در اماکن عمومی

• نصب حصار، میزان سایه

• تهیه طرح برای ایمنی کودک در جامعه

• سوابق و اسناد سیاسی امکانات دولت محلی

• مدیریت محیط ( پیشگیری جرم از طریق طراحی محیط) – • گزارشات اتفاقات

• آمار جرم و جنایات

• مشورت با کودکان و نوجوانان

• کاربردهای پیشین در جوامع دیگر

• تعداد و نوع

• اطلاعات بدست آمده

• ارتباط با جامعه محلی بر اساس سن، جنسیت، پیشینه فرهنگی

• مدارک مشارکت کودکان و نوجوانان در این مورد در جامعه

• رهنمون های طراحی محله

• سیلستهای منطقه ای توسعه فرهنگی جامعه

• توصیه ها و رهنمون های ایمنی و ملی و بین المللی

• مشورت با کودکان و نوجوانان

• نمونه های محلی، ملی ، بین المللی  دیگر

• تعداد و نوع

• قابلیت دسترسی( بر اساس سن، جنسیت، توانایی ها و پیشینه فرهنگی

• میزان کاربرد (ساعات استفاده توسط آنها و حجم کاربران)

• میزان امنیت

• نقشه طراحی محلی

• کاربری کنونی منطقه و زمین

• رهنومن های طراحی محله

• مشورت با کودکان و نوجوانان

• نمونه های محلی، ملی ، بین المللی  دیگر

سلامت کودکان

 (موضوعات کلیدی)

جوامع دوستدار کودک

 (ابعاد کلیدی)

شاخص ها (مؤلفه های ابعاد کلیدی)
احساس مثبت از خود

داشتن احساس مثبت از خود ، احساس اینکه شما فرد خوبی هستید و توسط افراد اطراف خود شناخته شده هستید

 

 

5) ایجاد فضاهایی که در آنها کودکان می توانند شادی، نشاط  ، لذت، برتری و موفقیت را تجربه کنند.

6) افزایش موقعیت هایی برای کودکان برای دسترسی به فضای باز و سبز و مناطق طبیعی

5 الف) وجود امکاناتی که احساس خوشحالی و حمایت می دهند.

5 ب) در دسترس بودن فضاهای بازی خلاق و فعال

6 الف) در دسترس بودن فضاهای سبز و مناطق طبیعی

6 ب ) دسترسی به طیف وسیعی از فضاهای باز سبز و مناطق طبیعی

اقدامات پیشنهادی منابع اطلاعاتی موثق
• تعداد و نوع

• تنوع و تناسب(بسته به سن، جنس، توانایی،پیشینه فرهنگی و موقعیت)

• سطح نگهداری

• اثرگذاری

• سوابق دولت محلی

•طرحهای محله

• مشورت با کودکان و نوجوانان

•تحقیق در مورد کودکان و نوجوانان محله

•نمونه های محلی، ملی ، بین المللی  دیگر

•تعداد و نوع

• تنوع و تناسب(بسته به سن، جنس، توانایی،پیشینه فرهنگی و موقعیت)

•سطح کاربری و سطح نگهداری

• وسعت از نظر تجربه در دسترس بر اساس سن، جنس، توانایی و….

•نقشه های طراحی

• سوابق استفاده از زمین

• مدیریت امکانات و سوابق نگهداری

• مشورت با کودکان و نوجوانان

•تحقیق در مورد کودکان و نوجوانان محله

 

 

•تعداد و نوع

• تنوع و تناسب(بسته به سن، جنس، توانایی،پیشینه فرهنگی و موقعیت)

•سطح کاربری و سطح نگهداری

• وسعت از نظر تجربه در دسترس بر اساس سن، جنس، توانایی و….

• اندازه فضاهای در دسترس

•سوابق زمین

• منطقه و کاربرب کنونی زمین

• بازسازی و راهکارهای فضای باز و طرح مدیریت

•گزارشات اتفاقات

• مشورت با کودکان و نوجوانان

•تحقیق در مورد کودکان و نوجوانان محله

•دسترسی به پیاده رو

• دسترسی به دوچرخه سواری

• نزدیک بودن به راه ها، خانه ها و توسعه شهری

• وجود علائم راهنمایی و رانندگی

•دسترسی به حمل و نقل عمومی

•بازسازی و راهکارهای فضای باز و طرح مدیریت

• اطلاعات حمل و نقل

• طرح و نقشه

 

3-27-ویژگی های شهر دوستدار کودک از منظر معماری و شهرسازی

 

شهر دوستدار کودک در تعریف، شهری است که کودک در آن، از آب سالم و سایر امکانات بهداشتی برخوردار است. در خیابان ها ایمنی او در نظر گرفته شده و نیاز به نگهداری کسی از او نیست. در عین حال، کودک در چنین شهری امکان بیان عقاید خود را داشته و می تواند مشارکت داشته باشد. ویژگی های این شهر از منظر معماری و شهرسازی عبارتند از:

 

3-27-1-آسایش، ایمنی و امنیت

بخش مهمی از احساس امنیت که در دوران کودکی شکل گرفته و بر شخصیت بزرگسالی تأثیر گذار است، در فضا و محیط اطراف ایجاد شده و یا از آن تأثیر می پذیرد. در عین حال، احساس هر گونه فشار روانی، روحی و یا جسمی می تواند به احساس ناامنی منجر شود. کودکان جهان، اهل هر کجا و از هر ملت و مذهبی باشند، نیاز به بازی دارند و این بازی نیاز به فضاهایی مناسب و ایمن دارد.

در جاهای وسیع و بزرگ شهری کودکان احساس گم شدن یا بیش از حد در معرض توجه بودن را دارند. برای اجتناب از احساس ناامنی بایستی در طراحی فضاهای شهری از عناصر و فرم های آشنا استفاده کرده است. کودک در بین چیزهای جدید نیاز به اشیای آشنا دارد، به خصوص برای کودکان کوچک تر این به معنای رابطه ای با خانه ی آنها و در نتیجه احساس امنیت بیشتر می باشد.

 

3-27-2-پیوند با طبیعت

فضای شهری باید طبیعت را به داخل شهرها بکشاند. باید کودکان با تمام پدیده های طبیعت مانند آب، گیاه و درخت، حیوانات و پرندگان و حتی حشرات در ارتباط باشند. کودکان از این طریق می آموزند و می فهمند که به طبیعت عشق بورزند.

همه کودکان از حضور آب لذت می برند به ویژه هنگامی که اجازه داشته باشند که به آب دست بزنند یا در آن بازی کنند. هر گونه آب طبیعی موجود در سایت باید حفظ شود و طراحی با احترام به آن و حول محور آن انجام گیرد. اکوسیستم های وابسته به آب منابع با ارزشی برای یادگیری کودکان پیرامون طبیعت می باشند.

پوشش گیاهی نیز یکی از عوامل بسیار تأثیرگذار در طراحی است. گیاهان کیفیت هوا را بالا می برند، بصورت ترکیبی با آلاچیق ها یا به تنهایی در برابر باد و باران نقش محافظتی دارند و موجب کاهش آلودگی صورتی می شوند. درختان و گیاهان می توانند منظر و دید را نظم ببخشند و در چهار چوب درآورند. بعلاوه گیاهان محل زندگی انواع پرنده ها، حشرات و حیوانات کوچگ اند. بنابراین هر گونه پوشش گیاهای موجود در سایت باید حفظ شود. نقش آموزشی گیاهان را نیز نمی توان نادیده گرفت. یک کودک با مشاهده یک درخت خزان پذیر، اولین اطلاعاتش را در زمینه چرخه زندگی و فصول به دست می آورد.

شهر مانند مجسمه هاست. علاوه بر این هیچ فضای شهری به احیای آداب، رسوم و سنن جامعه اختصاص ندارد. محیط های بیرونی علاوه بر ایجاد تجربه ای خوشایند برای کودکان می توانند حامل معنا نیز بوده و آنها را با آداب و رسوم، فرهنگ، مذهب یا به عبارتی هویت جمعی خویش آشنا نمایند. رخداد رویدادهایی همچون شعر خوانیها، پانتومیم ها، خیمه شب بازیها و بازی های توأم با موسیقی در شهر این امکان را برای کودکان فراهم می کند تا در یک تجربه مشترک با خانواده هایشان و افراد غریبه خوشی را تجربه کنند و همزمان با فرهنگ خود آشنا شوند.

 

3-27-3-جذابیت و تازگی

استفاده از رنگ ها و بافت های مختلف در کفسازی برای کودکان بسیار جذاب است و می تواند نقش های عملکردی چون مرزبندی محوطه ها، نشان دادن تغییر جهت، تمییز مکان های استراحت و غیره را ایفا کند.

علاوه بر این تغییر بافت برای کودکان نابینا نیز قابل تشخیص است.

جذابیت و سرزندگی خیابان ها یکی از مهمترین ابعاد جذابیت یک شهر برای شهروندان بالاخص کودکان است. شاید یکی از موجزترین عباراتی که در وصف اهمیت جذابیت خیابان ها و منظر شهری و ارائه شده است گفته جین جیکوبز باشد؛ او می گوید: « به شهر می اندیشند و چه چیز به خاطر خواهد آمد؟ خیابان های آن! ». هنگامی که خیابان های شهر زیبا و جالب باشند آن شهر سرزنده خواهند شد.

نکته دیگری که شهر را می تواند علاوه بر جذاب تر شدن برای کودکان، خاطره انگیز کند، استفاده از هنرهای تجسمی است. این گونه هنرها با ایجاد تصویری به یاد ماندنی از خود در ذهن بیننده به خاطره انگیز کردن شهر با تمام آشفتگی هایش برای رهگذران لطیف تر شود بلکه عرصه بسیار مناسبی برای ورود هنر به شهر است؛ ایده ای که سال هاست بسیاری از کلانشهرهای دنیا استفاده از آن را آغاز کرده اند.

 

3-27-4-خوانایی

یکی از موارد بسیار بااهمیت در فضای شهری اجتناب از حس گم گشتگی و در نتیجه ناامنی برای همه شهروندان بالاخص کودکان است. با توجه به عدم توانایی کودکان در خواندن تابلوهای اطلاع رسانی و علائم گرافیکی موجود، طراحان منظر شهری بایستی به دنبال راه های دیگری برای ایجاد خوانایی در سطح شهر باشند. استفاده از علائم گرافیکی و بصری ساده و آشنا برای کودک، یکی از نکاتی است که می تواند مورد توجه قرار گیرد. نورپردازی مناسب در شب از نکات دیگری است که عناصر سازمان فضایی و نشانه ها را برجسته ساخته و شهر را در شب خوانا می سازد و نیز از ترس کودکان برای حضور در شهر در شب می کاهد.

 

3-27-5-دسترسی به امکانات

بسیاری از امکانات در فضای شهری تنها بر اساس مقیاس بزرگسالان ساخته شده است. حتی در پارک ها که یکی از مهمترین فضاها برای حضور کودکان به شمار می روند نیمکت ها، آبخوری ها و سایر وسایل اندازه هایی بی توجه به ابعاد یک کودک را دارا می باشند. این مسأله باعث می شود تا کودک علاوه بر ناتوانی در استفاده از امکانات، احساس کند که شهر و فضاهایش به او تعلق نداشته و آرزوی گذار هر چه سریعتر از این مقطع شورانگیز را نماید.

 

3-27-6-وجود مؤسسات و فضاهای مرتبط با کودک

نکته حائز اهمیت دیگ وجود مؤسسات مرتبط با کودک در شهر است. به عنوان نمونه، ما هنوز در هیچ یک از شهرهایمان ” خانه اسباب بازی ” نداریم. این مرکز مهم که معمولاً در یک شهر دوستدار کودک باید وجود داشته باشد، جایی است که در آن، بچه هایی که در خانه های کوچک فضای کافی برای بازی ندارند می توانند بیایند و به صورت رایگان از امکانات این فضا برای باز و تفریح استفاده کنند. فضای دیگری که در شهرهای ایران دیده نمی شود، ” پارک موضوعی ” است که باید جنبه آموزشی داشته باشد.

علاوه بر این در شهرهای دوستدار کودک، مراکز دیگری مانند ” فرهنگسرای کودک ” و ” موزه کودک ” نیز مورد توجه قرار داد و هدف از تأسیس چنین مراکزی، این است کودکان و نوجوانان با شرایط مختلف زندگی در دوره های گوناگون و فضاهای جغرافیایی مختلف آشنا شوند. در این مراکز آموزش های مختلف در حوزه های متفاوت به کودکان ارائه شده و بدین ترتیب، هوش، خلاقیت و حس کاوش گری آنها سنجش و تقویت می شود. این در حالی است که عموماً وقتی مسئولان محلی فضاهای بازی را به وجود می آورند آن ها را به صورت سنتی و با تجهیزات ثابت اجرا می کنند.

 

 

3-27-7-توجه به کودکان معلول

اگر چه درصد کمی از کودکان از کم توانی رنج می برند اما توجه به نیازهای آنان در مسائل طراحی شهری از ضروریات به شمار می رود. در همین راستا طراحی معابر باید بگونه ای باشد که مانعی بر سر راه کودکان وجود نداشته باشد. ایجاد فضاهایی که هم برای کودکان عادی و هم برای کودکان معلول قابل استفاده باشد، موجب ارتباط بین کودکان و سرزندگی آنها می شود و احتمال منزوی شدن کودکان کم توان را در فضاهای عمومی به حداقل می رساند. در نظر گرفتن رمپ هایی با شیب بسیار ملایم در همه فضاها حتی زمین بازی و تعبیه نرده در مکانهای مختلف، از بهترین و ساده ترین راه حل های ممکن است (آزموده،1391: 19-13).

 

 

تخصیص فضاهای هتل

تخصیص فضاهای هتل
برنامه توزیع فضا
جلوتر نمونه کاربرد آمار در یک هتل تیپیکال تجاری با ۱۰۰ اتاق، به عنوان راهنما ارائه شده است. اطلاعات و مشخصات کلی هتل را نشان می دهد. در پی آن، اطلاعات مشخ تر مربوط به تخصیص فضاها آمده است. برآورد اولیه ۵۹ درصد فضای مفید و ۴۱ درصد فضای غیر مفید را نشان می دهد که نسبت به آنچه عملا” وجود دارد مناسب تر است.
در مرحله اولیه طراحی، ممکن است تصمیم بر این باشد که ۱۵۰۰ فوت مربع به کافی شاپ اختصاص یابد که باعث حذف اتاق غذا خوری اصلی و کاهش متراژ آشپزخانه اصلی به حدود ۲۵۰ فوت مربع می شود. تالار ضیافت با سه اتاق جانبی آن ممکن است حذف شود یا در صورت اطمینان از وجود تقاضا، در زیرزمین قرار گیرد. رختشویخانه احتمالا” حذف می شود، گرچه در برنامه پیش بینی شده است.
از نظر کارآیی، بهتر است تقزیبا” همه بخشها در طبقه همکف باشند. گرچه برای برابر شدن تقریبی همکف و زیرزمین، بخشهای B برای زیرزمین در نظر گرفته شده اند.
بنابراین همکف با احتساب ۵۰۰ فوت مربع برای پلکان و آسانسورها و با حذف کافی شاپ ۸۰۰ فوت مربعی و کاهش ۲۵۰ فوت مربع از آشپزخانه اصلی، به ۱۰۵۹۰ فوت مربع بالغ می شود. این رقم در مقایسه با تخمین اولیه ۱۰ هزار فوت مربع برای همکف رضایت بخش است.
زیرزمین شامل تالار ضیافت، با حذف رختشویخانه و اختصاص ۲۵۰ فوت مربع به راهروها، جمعا” به ۱۰۴۴۰ فوت مربع مساحت می رسد که تقریبا” با همکف برابر است.
هر طبقه ۱۷ اتاق مهمان دارد و به اضافه ۲ پلکان،شفت آسانسور و رختکن خدمتکارها که معادل ۳ اتاق است، در مجموع فضایی به اندازه ۲۰ اتاق می خواهد. با در نظر گرفتن ۱۰ اتاق در هر طرف راهرو با عرض فرضی تقریبا” ۱۲ فوت،طول هر طبقه در مجموع حدود ۱۲۰ فوت می شود. عرض هر طبقه هم معمولا” ۵۰ فوت است و در نتیجه، مساحت هر طبقه ۶ هزار فوت مربع می شود که برآورد قبلی با عنوان «اطلاعات کلی» آن را تایید می کند. تقسیم فضاها به اختصار به ترتیب زیر است.
تقسیم فضاها
۶ طبقه تیپیکال مهمان،هر کدام ۶ هزار فوت مربع ۳۶ هزار فوت مربع
طبقه همکف،۱۰۵۹۰ فوت مربع ۱۰۵۰۰ فوت مربع
زیرزمین،۱۰۴۴۰ فوت مربع ۱۰۵۰۰ فوت مربع
جمع کل تقریبی زیربنا ۵۷ هزار فوت مربع
شامل:
ـ فضاهای اتاقها
ـ فضاهای عمومی شامل: سرسرا، فضاهای سرو غذا و نوشیدنی، فضای ملاقات
ـ فضای پشتی شامل: آشپزخانه، رختشویخانه و فضای سرویس
سطوح زیربنا در سه بخش مشخص شده اند: زیرزمین(B)،همکف(G) و طبقات اتاقهای مهمان(T).
4-1-5- طبقات مهمان
هدف طراحی کارآمد: حداکثر فضا برای اتاقهای مهمان
برای حداکثر سوددهی، تیم طراحی باید درصد سطوح زیربنای طبقات مهمان را به حداکثر و فضای سیرکولاسیون و خدماتی(محوطه آسانسور،انبار ملافه ها، شوتهای زباله و قسمت دستگاههای فروش ماشینی نوشیدنی و تنقلات) را به حداقل برساند. مسائل زیبایی شناختی را نمی توان نادیده گرفت. اما مقایسه ساده ای میان آلترناتیوهای مختلف با درصد فضاهای اختصاص یافته به اتاقهای درآمدزای مهمان، اغلب می تواند به انتخاب راه حلاهای پر درآمدتر بیانجامد.
تحلیل موارد مختلف هتلهای بلند مرتبه نشان می دهد که شکل ظاهری برخی از آنها کاراتر است. انتخاب یک شکل در مقایسه با شکل دیگر می تواند به معنای ۲۰ درصد صرفه جویی در فضای کلی اتاقهای مهمان و حدود ۱۵ درصد در کل ساختمان باشد.به عنوان مثال، در سه نوع نقشه هتل ـ با دو ردیف اتاق در هر طبقه، برجهای چهارگوش و آتریوم ـ با اتاقهای یک اندازه، مساحت هر اتاق می تواند از ۴۶۰ تا ۵۷۵ فوت مربع متغیر باشد.
مطالعات همچنین نشان می دهد که تصمیمات کوچک بعدی هم بر کارایی گروه بندی نقشه های استاندارد اتاقهای مهمانف سیرکولاسیون یک یا دو ردیفه، دسته بندی آسانسورهای عمومی و خدماتی و دسترسیهای مناسب به اتاقهای انتهایی یا در گوشه(که مشکل ترین مساله طراحی است) تاثیر می گذارد.از آنجایی که اتاقهای مهمان بخش عمده هتل را تشکیل می دهند، طراح باید معیارهای کمی را برای طراحی کارآمد آنها در نظر بگیرد.
کارایی نسبی طبقات مهمان را می توان مستقیما” با محاسبه درصد کل زیربنای تخصیص یافته به اتاقهای مهمان سنجید که از کمتر از ۶۰ درصد در نقشه غیر کارای آتریوم تا بیش از ۷۵ درصد در نقشههایی با دو ردیف اتاق بسیار فشرده در هر طبقه متغیر است.بی تردید هرچه این درصد بیشتر باشد انتخابهای بیشتری برای سازنده و معمار فراهم می شود، مثلا” اتاقهای مهمان اضافی و اتاقهای بزرگتر با سرمایه یکسان می تواند ساخته شود؛ یا کیفیت مبلمان و سیستمهای خاص ساختمانی بهتر شود؛ یا سایر فضاهای عملکردی هتل بزرگتر شود؛ یا کل هزینه پروژه و ساخت به طور قابل ملاحظه ای کاهش یابد.
بخشهای بعدی شامل توضیحاتی درباره اشکال اصلی اتاقهای مهمان و تصمیماتی است که بیشترین تاثیر را درطراحی نقشه های مقرون به صرفه برای اتاقهای مهمان دارند. این تصمیمات در برخی نقشه ها شامل تعداد اتاقها در هر طبقه و در بعضی دیگر مثلا” محل قرار گیری حفره آسانسور است، در حالیکه در برخی موارد، شکل ساختمان مهمترین موضوع است و در مجموع، کاراترین اشکال آنهایی اند که حداقل فضای سیرکولاسیون را دارند،یعنی سازه هایی با دو ردیف اتاق در راهروی هر طبقه یا برجهایی با هسته مرکزی فشرده.

-اهداف اصلی در طراحی طبقات مهمان
1-جهت/محل استقرار
ـ نورگیری
ـ جهت باد
ـ دیدهای احتمالی اتاق مهمان
ـ محل استقرار ساختمان، به نحوی که از خیابان دیده شود.
ـ ارزیابی تاثیزات بصری و هزینه ای آلترنیتیوهای شکلی مختلف

4-1-6- طراحی طبقات
ـ طرح به گونه ای سازماندهی شود که اتاقهای مهمان حداقل ۷۰ درصد از زیربنای ناخالص طبقات را به خود اختصاص دهد.
ـ آسانسورها و پلکانها به جای دیوار خارجی در فضای داخلی قرار گیرند.
ـ نقشه راهرو با هدف تسهیل حرکت مهمانان تهیه شود.
ـ سرسرای آسانسور در بخش میانی سازه قرار گیرد.
ـ ماشینهای عرضه یخ و نوشیدنی های خنک نزدیک آسانسورهای عمومی قرار گیرند.
ـ آسانسور خدماتی، انبار ملافه ها و شوتهای زباله در قسمت مرکزی قرار گیرند.
ـ پهنای راهرو حداقل ۵ فوت باشد،۵ فوت و ۶ اینچ مناسب تر است.
ـ فاصله اتاق مهمان تا پله های فرار حداکثر ۱۵۰ فوت(اگر به طور کامل از سیستم آب پاش استفاده می شود) یا براساس مقررات محلی باشد.
ـ اتاق مهمان برای صرفه جویی در لوله کشی به صورت پشت در پشت باشد.
ـ اتاقهای مهمانان معلول در طبقات پایینی و نزدیک آسانسورها قرار گیرد.
طراحی اتاقهای مهمان که اغلب سه چهارم از کل هتل یا بیشتر است، عامل مهمی در کارایی همه پروژه ها است.
اهداف طراحی که به معمار کمک می کند موفقیت نسبی هر ایده طراحی معین را ارزیابی کند، شامل مفاد فهرستهای کنترل هم می شود.
کف(دال،slab )
شکل مربوط به کف شامل طرحهایی است که عمدتا” افقی اند و راهروهایی با یک یا دو ردیف اتاق در هر طبقه دارند.متغیرهای طراحی کم اند و عمدتا” مربوط به شکل(مستقیم یا L شکل)،طراحی هسته و محل قرارگیری پلکانهای فرار هستند.معمار باید به موارد زیر توجه کند:
ـ بارگذاری در راهرو: با توجه به شرایط سایت،آیا اتاقها در راهروهایی با یک ردیف اتاق در یک طرف، حداکثر دید را دارند یا در وضعیتهای دیگر؟
ـ شکل: کدام شکل به خصوص(مستقیم،کج،L،پیچ و خم دار،حیاط یا اشکال دیگر) بهترین دید را دارد؟
ـ محل قرارگیری هسته: آیا هسته های عمومی و خدماتی باید یکی باشند یا جدا،و در کجای برج قرار گیرند؟
ـ طراحی هسته: بهترین راه سازماندهی آسانسورهای عمومی و خدماتی، انبار ملافه ها،شوتها و محل استقرار دستگاههای فروش ماشینی چیست؟
ـ محل قرارگیری پلکان: پلکانهای فرار کجا باید قرار گیرند؟
بالاترین میزان کارایی نقشه کف در اساس منوط به دو ردیفه بودن اتاقها در راهروهاست. طرحهایی با یک ردیف اتاق برای تعداد اتاق یکسان، ۴ تا ۶ درصد بیشتر زیربنا نیاز دارند. مثلا” فقط وقتی عوامل خارجی، مثل سایتی با ابعاد باریک یا یک منظره فوقالعاده ایجاب می کند، راهروهایی با یک ردیف اتاق باید مدنظر قرار گیرند.
اگرچه در طراحی کف، نقشه هایی با دو ردیف اتاق در هر طبقه کارآمدترین اند، معماران با تجربه در هتل سازی و کارکنان شرکتهای مدیریتی هتل شیوه هایی برای تراکم بیشتر نقشه ها پیدا کرده اند.
شکلهایی که حفره های آسانسور و خدمات را در گوشه های داخلی قرار می دهند امتیازاتی چند دارند. آنها تا حد کمی از زیربنای سطوح، غیر از اتاقهای مهمان، و تا حد زیادی از حجم هندسی ساختان می کاهند و امکانات معماری جالب تری را فراهم می کنند. به عنوان مثال طرحهایی با «کف روی هم لغزیده» با صرفه تر است، زیرا در آنها هسته های عمومی و خدماتی یکی می شوند و در ضمن،هیچکدام از اتاقهای مهمان از محیط هندسی ساختمان بیرون نمی مانند. شکل «خم دار» که در زاویه ها انحنا می یابد، سرسراهای آسانسور جذاب و زیربناهای خدماتی متراکم را به وجود می آورد و راهروهای بلند را خرد می کند.
طراحی هسته به دلیل نیاز به اتصال آسانسورهای خدماتی به بخش خانه داری و دیگر فضاهای پشتی مشکل است و اغلب وجود دو فضای پشتیبانی جدا و با فاصله از هم را ضروری می کند، با این حال در بسیاری از هتلها آنها در یک فضا قرار می گیرند.
یک هدف مشترک عبارت است از استقرار آسانسور در بخش میانی کف تا از فاصله راه رفتن بکاهد. به جای ادغام سیرکولاسیون عمودی در بدنه برج، طراح ممکن است هسته را به انتهای ردیف اتاقها اضافه یا از نمای اصلی دور کند.
جانمایی عملی هسته عامل تعیین کننده دیگری در کارایی طرحهای تیپیکال(نمونه وار) است. در اغلب نقشه های کف، هسته های عمودی به فضایی معادل ۲ تا ۴ دهانه سازه ای نیاز دارد.
معمولا” مساحت می تواند به حداقل برسد.اگر بخشهای خدماتی به جای آنکه کنار آسانسورهای عمومی قرار گیرند پشت آنها قرار گیرند، قطعا” تعداد کمتری از دهانه های مربوط به اتاق های مهمان جابه جا می شود . بی تردید وقتی هسته کمترین تعداد اتاق مهمان را جابجا کند، کارایی طرح بیشتر می شود .
اما جای تعجب دارد که اغلب درجانمایی های کارآمدتر، یک سرسرای آسانسور مجزا هم دیده می شود که ضمن ایجاد یک فضای ورودی جذاب و کم کردن سروصدا وازدحام منتظران آسانسور که از اتاق های مهمان بیرون می آیند،اغلب اتاقهای کج و کوله کمتری دارند و در خیلی از مقررات ساختمانی الزامی اند. بنابراین، کارایی در جانمایی و ادغام موفقیت آمیز آسانسورهای عمومی، آسانسورهای خدماتی، انبار ملافه ها،شوتهای زباله ها و محل استقرار ماشینهای فروش نوشیدنی و تنقلات در یک هسته عمودی متراکم می انجامد.
معمول ترین محل استقرار پلکانهای فرار دو انتهای راهرو،به مثابه بخشی از هسته های آسانسور یا در محدوده حمام بعضی اتاق هاست،که متراژ ابعاد اتاقها را کاهش می دهد. در نتیجه این اتاقها به طراحی دقیقی نیاز دارند یا با اتاقهای دیگر ترکیب می شوند تا به شکل یک سوئیت درآیند.ترکیب پلکانها با یک یا دو حفره آسانسور نسبت به زمانی که آنها در انتهای ساختمان باشند،به طرح کلی کارآمد تری می انجامد.
یکی از عوامل محدود کننده تعداد اتاقها در طبقه مهمان،مفاد مقررات معمول ساختمانی است، مثلا”
اینکه فاصله بین خروجی پلکانها نباید بیشتر از ۱۵۰ فوت باشد. بنابراین، هدف از تکرار در طبقات اتاقهای مهمان این است که به پلکان فرار سوم نیاز نباشد. معماران با تجربه هتلها برای افزایش مساحت کف، اضافه کردن اتاقها، و بازی با پلکانها و راهروها برای افزایش کارایی کلی ساختمان تکنیکهایی را یافته و تکمیل کرده اند.
4-2- نقشه های ساختمانی بلند مرتبه
دومین گروه اصلی نقشه های طبقات اتاقهای مهمان، برجهای عمودی است، که معمولا” با یک هسته مرکزی محصور در میان راهروها و اتاقهای مهمان سازماندهی می شوند. معماری نمای خارجی برج هم بسته به شکلهای هندسی نقشه ها: مربع، ضربدری، دایره ای یا مثلث بسیار متفاوت می شوند. ملاحظات طراحی برجها حاوی مسائل مشابهی برای طراحی هستند:
ـ تعداد اتاقها: چند اتاق مهمان در یک جانمایی خاص، از نظر اقتصادی به صرفه است؟
ـ شکل: کدام شکل کاراتر است و اجازه می دهد ترکیبی متنوع از اتاقها داشته باشیم؟
ـ راهرو: دسترسی راهرو به اتاقهای گوشه ای چگونه میسر می شود؟
ـ جانمایی هسته: آسانسورها، انبارها و پلکانها چگونه سازمان یافته اند،با حداقل فاصله میان پلکانها؟
برخلاف دیگر اشکال، انتخاب برج محدودیتهای خاصی در تعداد اتاقهای هر طبقه به وجود می آورد.
در اغلب موارد،برجها بر حسب ابعاد اتاق مهمان، تعداد طبقات و اندازه هسته بین ۱۶ تا ۲۴ اتاق دارند. با ۱۶ اتاق، هسته فقط برای ۲ یا ۳ آسانسور، پلکانهای فرار و حداقل فضای انباری جا دارد. از طرف دیگر، با بیش از ۲۴ اتاق، محیط هندسی جاداری پدید می آید و فضای زیاد هسته مرکزی از میزان کارایی می کاهد.
در اغلب اشکال ساختمانی، کارایی با افزودن اتاق در هر طبقه، از طریق کمی بزرگتر کردن هسته و سرویسها افزایش می یابد. در مورد برجها عکس این مورد صحیح است.بررسی تعداد زیادی از نمونه های موجود نشان می دهد که هرچه تعداد اتاقهای هر طبقه کمتر باشد، جانمایی کاراتر است، زیرا هسته الزاما” خیلی فشره می شود و در نتیجه، مساحت راهروها به حداقل کاهش می یابد. طرحهای ناکارا اغلب در نتیجه افزودن تعداد اتاق و امتداد راهروهای یک طرفه به همه گوشه های ساختمان به وجود می آید.
شکل برج تاثیر مستقیمی بر ظاهر سازه و مقیاس پذیرفته شده آن دارد. همچنین کارایی طرح به دلیل ویژگی مهم دسترسی راهروها به اتاقهای گوشه در برجهای مستطیل شکل و به دلیل اتاقهای سه گوش و حمامهای مهمان در برجهای دایره ای ارتباط مستقیمی با شکل دارد. این نقشه ها که سیرکولاسیون را به حداقل می رسانند و در ضمن اتاقهای گوشه غیر متعارفی به وجود می آورند، بهترین طرح معماری و طراحی داخلی را دارند.
در برجهای استوانه ای، میزان کارایی به جانمایی اتاقها و طراحی هسته بستگی دارد. معمولا” محیط هندسی اتاقهای سه گوش مهمان حدود ۱۶ فوت است، در صورتی که ابعاد راهرو ممکن است کمتر از ۸ فوت باشد. بنابراین، مهارت طراح را برای طراحی حمام، رختکن ورودی و کمد دیواری به چالش می کشد.
اگرچه طراحی هسته در در برجهای مستطیل شکل و همچنین در برجهای دایره ای نسبت به تنظیم اتاقهای مهمان اهمیت کمتری دارد، ولی مسائل مشخصی باید حل شوند. معمولا” هسته در مرکز قرار می گیرد و عناصر عمودی، به شکل متراکمی گروه بندب می شوند. در هتلهای کوچکی که هر طبقه فقط ۱۶ اتاق دارد، معمولا” سرسرای جداگانه آسانسور در نظر گرفته نمی شود(گرچه در اغلب مقررات ساختمانی الزامی است) و مهمانهای اتاقهای روبه روی آسانسورها باید سروصدای افراد منتظر آسانسور را تحمل کنند.
در هتلهای بزرگتر که هر طبقه ۲۴ اتاق دارد، ترتیب قرارگیری نادرست اتاقهای مهمان اغلب هسته های مرکزی بیش از حد بزرگی به وجود می آورد و فضای راهرو ممکن است بزرگ تر از حد مورد نیاز آسانسورها، پلکانها و فضاهای خدمات شود.بعضی هتلها برای توجیه فضای زائد،«سرسراهای هوایی» یا اتاق کنفرانس به هر طبقه اضافه می کنند.متاسفانه این راه حلها فقط نشان دهنده ایده طراحی نامناسب طبقات اتاقهای مهمان است. طراحی کارامد برجها نیازمند طراحی همزمان هسته و اتاقهای مهمان اطراف آن و فشرده کردن هردو، تا حد امکان است.

4-3- طرحهای دارای آتریوم
سومین گروه طرحهای آتریوم دار است که در سال 1967 جان پورتمن معمار برای هتلی در آتلانتا دوباره آن را مطرح کرد.آتریوم در گذشته در هتلهای دنور براون پالاس و سانفرانسیسکو پالاس استفاده شده بود. در شکل اصلی آتریوم، اتاقهای مهمان در یک طرف راهرویی قرار می گیرند که شبیه به بالکنهای باز در بالای فضای سرسرا هستند. در اینجا معمار باید به نکات زیر توجه کند:
ـ چه شکلی باید برای اتاقهای مهمان باید استفاده شود؟
ـ ترتیب قرارگیری آسنسورهای مهمان استاندارد چگونه باید باشد؟
ـ هسته خدمات و پلکانها کجا باید قرار گیرند؟
علاوه بر سرسرای باز، مشخصه دیگر ساختمانهای آتریوم دار نقشه طبقات اتاقهای مهمان است. در حالیکه در نمونه اصلی یک نقشه مربعی با آسانسورهای شیشه ای است که مسافران در حین حرکت آسانسور، منظره فعالیتهای سرسرا را که مرتبا” تغییر می کند، می بینند، ولی آتریومهای جدید به دلیل محدودیتهای سایت، اشکال نامنظمی پیدا می کنند. شکل و شمایل خاص دادن به ساختمان، تصویری یگانه از هتل می سازد که هدف اولیه اغلب سازندگان و معمارانی است که شکل اتریوم را انتخاب می کنند، در عین حال که می دانند این نوع نقشه و قرار گرفتن اتاقها در یک طرف از راهروها حداقل کارایی را دارند.
در واقع همه هتلهای آتریوم دار آسانسورهای شیشه ای دارند که هم سرسرا را می توان دید و هم تحرکی در فضا پدید می آورد. اغلب، اینها روی یک پل یا سکوی الحاقی قرار می گیرند و بدین ترتیب حجم سیرکولاسیون در هر طبقه را افزایش می دهند. در بعضی موارد، آسانسورهای شیشه ای در مقابل آسانسورهای معمولی قرار می گیرند که دو تجربه کاملا” متفاوت اند.
آسانسورهای خدماتی و فضاهای پشتیبانی خانه داری و پله های خروج معمولا” در دو انتهای جناحها قرار می گیرند و تاثیر زیادی روی کارایی نقشه های هتل ندارند. با توجه به امکان پذیر نبودنتحقق 60 درصد فضای مفید اتاقهای مهمان، معماران همواره در پی به دست آوردن اعتبار برای خود از طریق استفاده از آتریوم و در عین حال افزایش کارایی بوده اند.تکنیکی که در چند مورد موفق بوده، ترکیب فضای آتریوم با جناحهایی با دو ردیف اتاق بوده است. این تکنیک به طرزی موثر هیجان معمار را برای طراحی ساختمانی با آتریوم، در مقیاس کوچک تر و شخصی تر برای معمار، با امتیازات کارایی نقشه هایی با دو ردیف ترکیب می کند.
ابعاد
عرض خالص اتاق بیشترین تاثیر را در نقشه سایر قسمتهای هتل دارد و مدول سازه ای کل ساختمان شامل فضاهای عمومی و خدماتی طبقات پایین تر را شکل می دهد.اندازه 13 فوت به عنوان استاندارد بسیار رایج است. این اندازه زمانی برای جا دادن اثاثیه مورد نیاز در هتلهای کنار جاده ای طراحی شد: 2 تخت دونفره جدا مقابل یک دیوار و جای چمدانها و تلویزیون مقابل دیوار مقابل و فضای بین آنها.اتاقها در 25 سال اخیر تغییر کمی کرده اند و استاندارد امروزی آنها همان است که نخستین بار در مهمانخانه کمون ویلسون بنیانگذار هتلهای holiday inn به کار گرفته شد و پس از آن هوارد جانسون و شرکتهای دیگر فورا” آن را به کار گرفتند.
تا آن زمان حتی بهترین و جدیدترین هتلهایی که بعد از جنگ جهانی دوم ساخته شدند،اتاقهایی با ابعاد متفاوت داشتند و اتاقهای تعداد زیادی از آنها باریک تر از 12 فوت استاندارد بود. این هتلها گرچه هنوز فعال اند اما به دلیل کوچکی اتاقهای مهمان محدود شده اند. امروز در آمریکا و کانادا،در هتلهای درجه یک یا هتلهای زنجیره ای(جز هتلهای ارزان قیمت) اتاقی با عرض کمتر از 13 فوت ساخته نمی شوند، مگر در بازسازی برخی هتلهای قدیمی که ابعاد تعداد کمی از اتاقها به دلیل محدودیتهای معماری کوچک تر می شود.
ابعاد اتاق مهمان در انواع متفاوت هتل،در سطوح مختلف، نسبتا” استاندارد شده است. برخی از سازندگان کوشیده اند هتلهایشان در مقایسه با رقیبان، اتاقهای بزرگتری داشته باشد، اما اغلب ابعاد اتاقهای مهمان، کیفیت، و تعداد اتاقها به دلیل هزینه های ساخت و مبله کردن یکسان است.
جانمایی اتاقهای مهمان در تصویر 4، عناصر طراحی استاندارد و راه حلهای ابتکاری بیشتری را نشان می دهد. هتلهای زنجیره ای ارزان قیمت برای کاهش هزینه ساخت و ساز، ابعاد 18*2 فوت را به 14 و 16 کاهش داده اند، این ابعاد برای دو تخت دونفره جدا کافی است. از طرف دیگر، هتلدارانی که اتاقهای شیک تر می سازند، اتاقهای بزرگ تر با حمامهای مجلل را تجربه کرده اند. افزایش عرض مدول اتاق به 3/13 یا 15 فوت، امکان یک تغییر بزرگ در طرح اتاق را به وجود می آورد:دو تخت دونفره به هم چسبیده یا تختدر ابعاد بزرگ می تواند به جای قرار گرفتن در مقابل دیوار کناری، مقابل دیوار حمام قرار گیرد که امکان تغییر چیدمان اتاق را فراهم می آورد. مثلا” برخی طراحان تخت را به جای قرار دادن در مقابل یک دیوار کامل به صورت ضربدر قرار داده اند.
معمولا” افزایش عرض اتاقها به بیش از 14 فوت مزایای زیادی ندارد. حتی کمی افزایش در عرض باعث چیدمان بهتر اتاقها نمی شود و هزینه های ساخت را به دلیل افزایش فضای سیرکولاسیون و دیوار خارجی به طور چشمگیری بالا می برد. با این حال، اتاق با عرض 16 فوت یا بیشتر، امکان چیدمان جدید را به وجود می آورد: مثلا” قرار گرفتن تخت یا تختها در مقابل یک دیوار و فضای نشیمن و کار در مقابل دیوار روبه رو. همچنین معمولا” عرض بیشتر امکان ایجاد یک حمام لوکس با 4 یا 5 وسیله ثابتو ورودیهای بزرگتر را فراهم می کند. بیشتر هتلهای 4 یا 5 ستاره اتاقهایی با عرض 14 یا 15 فوت دارند.
مشکل طراحی اتاقهای سه گوش در برجهای دایره ای، در شکل حمام است.در برجهای کوچکتر راهروی جلویی 4 تا 6 فوت است، در نقشه های بزرگتر 10 فوت منطقی تر است. گرچه بسیاری از این نقشه ها نقاط مثبتی همچون حمام تقسیم بندی شده(برحسب ضرورت)، حداقل فضای ورودی، نشیمن بزرگ و پنجره های بزرگ دارند، با افزایش رقابت در ابعاد اتاقها و استفاده از اثاثیه گران قیمت، ساختن برجهای استوانه ای کوچکتر عملا” منسوخ شده است.

 

4-4- سوئیتها
یکی از راههای اصلی ایجاد کیفیتهای متفاوت اقامتی، گنجاندن چند سوئیت در ترکیب اتاقهای هتل است. سوئیت اتاق نشیمنی است که به یک یا چند اتاق خواب متصل شده است. هتلهای بزرگ معمولا” چند نوع سوئیت دارند، از اتاق نشیمن یک بخشی با یک فضای خواب تا نشیمن چند بخشی با احتمالا” 6 اتاق کنار هم، شامل اتاقهای غذاخوری/کنفرانس و چند اتاق خواب. سوئیتها که 10 درصد کل اتاقهای مهمان را تشکیل می دهند، معمولا” در طبقات بالایی برج قرار می گیرند، ولی ممکن است به صورت عمودی هم روی هم قرار گیرند.مثلا” ممکن است از سوئیت برای پر کردن دهانه های سازه ای بزرگ تر طبقات در شرایط خاص استفاده شود. یا سوئیتهای کوچک پشت پلکانها یا آسانسورها یا فضاهای نامتعارف دیگری که شکل ساختمان به وجود آورده است، قرار گیرند.
در طول زمان امکانات رفاهی جدیدی به سوئیتها اضافه شذه اند. یکی از آنها امکان تسویه حساب سریع و ارائه خدمات در طبقات بالاست. در بعضی هتلها این خدمات در یک اتاق کنار سرسرای آسانسور عرضه می شود، جایی که پیش غذای سبک، نوشیدنی و روزنامه هم می فروشند. در هتلهای دیگر این خدمات گسترده تر است تا جایی که مهمانان طبقه کلوب، با گذشتن از سرسرای شلوغ در همان طبقه پذیرش می شوند. سالنهای بزرگ تر برجها ممکن است چند دهانه را دربر گیرند و فضاهایی برای پذیرش، دفتر اداری، یک سالن کوچک با تلویزیون، یک اتاق کنفرانس و یک سالن بزرگ برای صبحانه کنتینانتال، چای عصر و کوکتل داشته باشند.

 

4-5- اصول و ضوابط در طراحی هتل

هتل از آن دسته مباحثی محسوب میشود که بیشتر به عملکرد بنا توجه دارد تا به فرم آن. با این وجود نمیتوان از فرم به عنوان یکی از مهمترین عناصر جذب مخاطب فارغ شد. هتل ها از نظر کیفی به چند دسته ی عمده تقسیم میشوند.
که در زبان عام از آنها به تعداد ستاره تعبیر میشود. یکی از ایده های مورد استفاده در هتل میتواند تفکیک فضاهای سرویس دهنده و سرویس شونده باشد.که در کارهای لویی کان میتوان به خوبی آنرا مشاهده کرد.

4-6- نکات مهم در طراحی هتل
۱- مسیر حرکت مهمانان، وسایل و کارکنان باید جدا باشد.
۲- به ازای هر اتاق ۶ متر مربع فضای راهرو به عرض ۱٫۵۰ تا ۱٫۸۰ متر لازم است.
۳- زباله ها باید در فضایی مسقف (برای محدود کردن سرو صدا در شب) با ارتفاع سقف ۴٫۳۵ متر انباشته شود.
۴- بخش سرایداری هر طبقه در امتداد راهروهای منتهی به اتاق مهمانان سازمان دهی می شود
۵- برای افزایش بازده بهتر است مسیرهای بین آشپزخانه – تحویل غذا – رستوران تا حد امکان کوتاه باشد.
۶- خدمات مربوط به آماده سازی غذا و نوشیدنی در هتل سه نوع می باشد:
الف: رستورانها و بوفه های شامل فضاهای ضیافت که به آشپزخانه ی ماهواره ای شکل نزدیک هر رستوارن و اتاق ضیافت نیاز دارد و بخش های پذیرایی در اتاق مهمانان هر طبقه وجود دارد.
ب: یک یا دو رستوران و اتاق عملکردی که به یک آشپزخانه نیاز دارد تا بتواند مستقیماً رستورانها و اتاقها را سرویس دهد
ج: حداقل امکانات پذیرایی در هتل، ولی مجهز به رستورانهای جداگانه باشد.
۷- در هتل ها ممکن است دستگاههای فروش سکه ای یا اغذیه فروشی های شخصی نیز وجود داشته باشد.
۸- طراحی آشپزخانه در ۴ مرحله انجام می پذیرد:
الف: آماده کردن طرحی شامل تمام فضاهای اصلی مورد نیاز.
ب: تعیین حداقل و حداکثر تعداد کارکنان لازم برای هر قسمت.
ج: مشخص کردن تجهیزات و لوازم لازم برای هر قسمت.
د: تخصیص فضاها.
در آشپزخانه های هتلهای متوسط به ازای هر صندلی سطحی برابر یک متر مربع فضا نیاز است. این اندازه برای هتل های مجلل به ۱٫۲ متر مربع می رسد.
۹- خدمات رخت شویی هتل ها به سه طریق می باشد.
الف: کرایه ملحفه یا قرارداد با رخت شویی های بیرون از هتل.
ب: یک بخش مرکزی که در داخل هتل و توسط بخش های آن انجام می شود.
ج: رخت شوی خانه در همان مجموعه و ساختمان که توسط هتل اداره می شود.
۱۰- اتاقها بنا به اندازه می توانند شامل فضای نشیمن با صندلی – تلویزیون – میز کار – یخچال – میز برای قراردادن کیف باشند.
۱۱- ابعاد تخت:
تخت دوقلو ۱۰۰× ۲۰۰ سانتیمتر
تخت دونفره ۱۵۰×۲۰۰ سانتیمتر
تخت دو نفره بزرگ ۱۶۵×۲۰۰ سانتیمتر
تخت دو نفره بسیار بزرگ ۲۰۰×۲۰۰ سانتیمتر
۱۲- حداقل فضای مورد نیاز برای اتاقها:
اتاق یک تخته: ۴٫۵۰ × ۴٫۱۰ متر
اتاق دو تخته: ۴٫۵۰ × ۴٫۵۰ متر
به این اتاقها فضایی به ابعاد حداقل ۲٫۵۰ × ۳٫۸۰ متر به عنوان حمام و توالت اضافه می شود.
12- مساحت / بخش
زیر بنای هر طبقه (درصد)
فضاهای اداری-مدیریتی و دبیرخانه
۱% – ۲%
فضاهای مراقبت و تعمیر
۴% – ۷%
فضاهای خدماتی مانند آشپزخانه-اتاقهای کارکنان-انبارها
۹% – ۱۴%
فضاهای اوقات فراغت- ورزش- فروشگاهها
۲% – ۱۰%
اتاقها–توالت ها–دوشها و حمامها–راهروها و سرویسهای طبقات
۵۰% – ۶۰%
اتاقهای عمومی – فضای پذیرش-سالنها و سرسراها
۴% – ۷%
فضاهای پذیرایی-رستورانها و بوفه ها-فضای مهمانان
۴% – ۸%
فضای ضیافت شامل اتاق سخنرانی و جلسات
۴% – ۱۲%

13- تسهیلاتی که باید برای معلولین در نظر گرفته شود:
این تسهیلات باید حداقل یک درصد تا دو درصد اتاقها و ترجیحاً در طبقه همکف منظور گردد.
شیبه های ۲۰% – راهرو ها به عرض ۹۱۵ میلیمتر – درها به عرض ۸۱۵ میلیمتر به صورت تمام باز – سرسراها ۴۶۰ میلیمتر عریضتر از در – در کمد ها به صورت کشویی – قفسه ها به ارتفاع ۱٫۳۷ متر – حمام ها با فضای باز اصلی ۱٫۵۲ متر و عرض ۲٫۷۵ متر – میز توالت به ارتفاع ۸۶۰ میلیمتر که فضای لازم برای زانوها ۶۸۵ میلیمتر و ارتفاع آینه از کف ۱ متر – ارتفاع صندلی میز توالت ۴۳۰ میلمتر – کلید ها در ارتفاع ۱٫۲ متر – تختها به ارتفاع ۴۵۰-۵۰۰ میلیمتر – فاصله تخت و مبل ۹۱۰ میلیمتر – اتاقهای استاندارد به عرض ۳٫۶۵ متر.
سطح چشم از صندلی چرخدار ۱٫۰۷ تا ۱٫۳۷ متر است بنابراین میزهای آرایش باید به همین اندازه باشد و فضایی برابر ۶۸۵ میلیمتر برای زانوها داشته باشد. پنجره ها نیز تا حد امکان باید پایین باشد. میله ها و دست آویزها باید به دیوارهای حمام ها و توالت ها زده شود.
 

4-7- طبقه بندی هتل ها :
هتل ها بر اساس استانداردهای گوناگون از قبیل مکان،تعرفه و بازار هتل داری طبقه بندی می شوند.هتل ها به طور فردی یا بخشی از یک زنجیره طبق موازین استاندارد اداره می شوند.نواحی مسکونی هتل ها معمولا” 65 تا 75 درصد فضای ساخت است.
مکان ها:
انتخاب مکان و تصمیم گیری در خصوص امکانات هتل بر اساس طرح های شهری و روستایی،بازار هتل داری و سرمایه گذاری است.
1-هتل های مراکز شهری:
قیمت بسیار بالای زمین در شهرها باعث محدود شدن مکان هتل های درجه یک می شود.اینگونه هتل ها معمولا” توسط زنجیره های بین المللی به صورت ساختمانهای بلندمرتبه اداره می شوند.وجود اتاقهای بزرگ ملاقات بسیار ضروری است.تعداد مراکز و کلوب های تفریحی و فروشگاه در این مکانها رو به افزایش است.هتل های دولوکس(پنج ستاره) و هتلهای بوتیک دارای پارک و خیابانهای مخصوص خرید می باشند.هتل های سوئیت مورد استفاده تجار قرار می گیرند که دارای اتاقهای نشیمن مجزا و آپارتمانهای سرویس دار مستقل و خودکفا هستند.
2-هتل های حومه شهر:
هتل های حومه شهر و نواحی توسعه شهری،هتل های درجه متوسط محسوب می شوند که مورد استفاده تجار،افراد محلی و مسافران رهگذر قرار می گیرند.بهترین مکان آنها، نزدیکی به تقاطع هاست.امکانات این هتل ها نوعا” شامل اتاق های استاندارد، یک یا دو رستوران، اتاق ملاقات، سالن ورزشی و پارکینگ است.
3-موتور هتل:
از سراهای کوچک، مسافرخانه ها و متل ها برای مسافرین بین راهی در بلوک های استاندارد در نزدیکی شاهراهها و تقاطعهای اصلی استفاده می شود. فضای پارکینگ از الزامات اصلی این هتلهاست. امکانات عمومی آنها شبیه به هتل های حومه شهر است.
4-هتل های پناهگاهی:
هتل های جدید دارای امکانات تفریحی استاندارد و اتاقهای بزرگ ملاقات هستند .مکان این هتل ها در نواحی بلند و پناهگاههای کوهستانی نزدیک به دریا است. هتل های ییلاقی دارای زمین گلف، ورزش و اسب سواری و قایق سواری می باشند.
“روستاهای پناهگاهی” به صورت مجموعه های یکپارچه با کلیه امکانات تفریحی از قبیل استخر در دسترس جهانگردان قرار دارد.گاهی حصار این هتل ها،شیشه ای است و به صورت چهار فصل آماده پذیرایی می باشند.
روابط عملیاتی:
چهار نوع ناحیه متمایز هتل ها عبارتند از:اتاق مهمان، نواحی عمومی، دفاتر اجرایی و امکانات،روابط بین این نواحی، امکان ارائه خدمات اثربخش را بدون ایجاد هیچگونه مزاحمتی به وجود می آورد.
آرایش یا نقشه جانمایی بستگی به مکان، محیط اطراف، کونتورها، قیمت مکان،شرایط طرح ریزی، تعداد و اندازه اتاق ها و جامعیت هتل دارد. باید اتاق های مهمانان دارای بهترین چشم انداز و جهت باشد و کمترین مزاحمت و سروصدا را فراهم سازد. وجود نور طبیعی برای اتاق ها، رستوران ها، اتاق های ملاقات، سالن استراحت و سرسراها ضروری است.

 

علت سرمايه‌گذارى اکوتوريستى در ايران

علت سرمايه‌گذارى اکوتوريستى در ايران

اين تنوع جغرافيائى زمين زيست گونه‌هاى بسيار متفاوت گياهى و جانورى را در ايران فراهم کرده است آنچنانکه ايران يکى از پنج کشور بهره‌مند از تنوع زيستى کامل داشتن چهار فصل وزيست‌گونه‌هاى اصلى گياهى و جانوري در جهان به شمار مى‌آيد. جزء آن، وجود بزرگ‌ترين درياچه جهان در شمال کشور خط ساحلى هزار و دويست کيلومترى با خليج فارس وجود ۵۰ درياچه در داخل کشور که از ميان آنها هيجده درياچه به‌عنوان يکى از ۵۹ ذخاير زيستى کره زمين شناخته شده است. جنگل‌هاى انبوه ارسباران در آذربايجان شرقی يکی از  جنگل های بکر در جهان  به‌شمار مى‌آيد. بيابان‌هائى وسيع که در آنها اغلب مؤلفه‌هاى بيابانى از قبيل وزش بادها حجم ماسه‌هاى روان بيشينه گرماى هوا در بالاترين حد ثبت شده مناطق بيابانى جهان هستند و نيز طيف متنوعى از آداب و رسوم و شيوه‌هاى معيشتى چندهزارساله منطبق با شرايط اقليمى است.از آن جمله معيشت کوچ‌نشيني، از ديگر داشته‌هاى اکوتوريسم در ايران به‌شمار مى‌آيد. بی شک قرار داشتن ايران در شمار پنج کشور نخست بهره‌مند از بيشترين تنوع اقليمى در جهان به معناى آن است که در ايران زمينه براى هرگونه سرمايه‌گذارى اکوتوريستى فراهم است و به‌ويژه در قطب‌هاى اکوتوريستى کشور منابع مورد اتکاء آنچنان در دسترس قرار دارند که اغلب حتى نيازى به مضاعف‌سازى جاذبه‌ها وجود ندارد و  توان بالقوه اکوتوريسم ايران بسيار افزون‌تر از ديگر بخش‌هاى توريسم است. به هر حال در یک دهه اخیر مضامین گردشگری ، گردشگری در طبیعت ، اکوتوریسم، طبیعت گردی و چندین مضمون مشابه دیگر در ادبیات مربوط به توسعه کشور به شدت رواج یافته و برای آن نقش و اهمیت ویژه ای منظور گردیده است و انصافاً کارهای مناسب و مطلوبی نیز در این زمینه ضرورت گرفته ، یا در دست انجام است ، اما این تنها یک روی سکه است ، روی دیگر سکه جدا از آن بلایای هولناکی که امروز به سبب سوداگری ارضی ، عدم حفاظت از منابع طبیعی ، اجرای طرح های ناسازگار با طبیعت ، عرصه های مناسب گردشگری را تهدید می کند و شواهد آن را در ، مناطق جنگلی و ساحلی شمال و بسیاری دیگر از نقاط به وفور و به وضوح می توان دید.

توسعه صنعت توريسم در کنار منافع بسياري که از نظر فرهنگي – سياسي دارد، از جهت اقتصادي نيز باعث گشايش و رونق مي شود. نکته حائز اهميت در اين است که کشورهاي توريستي از چه نوع جاذبه هايي برخوردار هستند و اين جاذبه ها تا چه ميزان براي توريست ها جالب و بااهميت هستند. قدر مسلم کشورهايي که از کانون ها و قطب هاي توريستي جهان به شمار مي آيند، کوشيده اند که جاذبه هاي توريستي خود را به بهترين نحو شناسايي و معرفي نمايند و با برنامه ريزي ها و طرح هاي جامع توريستي و دادن امکانات رفاهي – خدماتي و تسهيلات حمل و نقل مناسب، جهانگردان بيشتري را جذب نمايند.

 

1-5-9- چالش ‌های پیش ‌روی اکوتوریسم

این چالشها را می‌ توان به دو دسته چالش‌ های زیست محیطی و چالش‌ های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی تقسیم کرد. از مهم ‌ترین عواملی که روی هر دو دسته تأثیرات عمیقی دارند، برنامه‌ ریزی صحیح و فرهنگ ‌سازی همه ‌جانبه است. فرهنگ سفر جمعی در قالب تور ، با بهره‌ گیری از تخصص شرکت‌ های مجری هنوز در ایران نهادینه نشده است. مردم کشورهای توسعه ‌یافته به سفرهای جمعی سازمان ‌یافته و استاندارد بها می ‌دهند و برای سفرهای کوتاه ‌مدت آخر هفته و سفرهای دراز مدت فصلی یا سالیانه خود از شش ماه یا حتی یک سال قبل برنامه ‌ریزی می ‌کنند و حتی پس‌ انداز مخصوص سفر دارند ؛ زیرا می ‌دانند سفر در کنار لذت‌ بخش بودنش، ارزش‌ ها و ابعاد جدیدی به شخصیت آن‌ ها اضافه می‌ کند و از این رو حاضرند هزینه‌ هایش را هم بپردازند. گردشگران بسیاری به ‌تدریج از سفرهای صرفاً تاریخی در مسیرهای تکراری، فاصله گرفته و به طبیعت ‌گردی در مسیرها و مناطق بکر و تازه، روی آورده است. تجربه دنیاهای تازه و شگفت‌ انگیز، آشنایی و حتی همزیستی کوتاه‌ مدت با مردم و فرهنگ‌ های گوناگون، انرژی گرفتن از طبیعت و غوطه‌ ور شدن در دنیای ژرف آن، از نیازهای جدی انسان امروز است و هم از این روست که طبیعت‌ گردی با همه جلوه‌هایش حرکتی نو در جهان است . اما سفر در ایران با این که در فرهنگ و ادبیات مردم ریشه‌ ای قدیمی دارد، هنوز در مرحله سفرهای تاریخی باقی ‌مانده و در آن نیز به لحاظ بهره ‌مندی از تخصص و استانداردهای لازم ، نوپا است و بدیهی است تا طبیعت‌ گردی جدی و تخصصی فاصله‌ ای قابل توجه دارد . فرهنگ‌ سازی می‌ تواند به تسریع روند مثبت تحولات سفر کمک کند ؛ کاری که می‌ بایستی نه فقط در سطح رسانه‌ ها برای عموم ، بلکه در سطح کتاب‌ های درسی ابتدایی و قبل از آن، انجام شود .
از مهمترین مزایای سفر جمعی در قالب تور، استفاده از تخصص و اطلاعات شرکت برگزار کننده، جلوگیری از اتلاف وقت ، امنیت بیشتر، سرعت بالاتر و حتی هزینه کمتر است. به همه اینها باید بهره ‌مندی از فضای ارتباط جمعی دوستانه، آشنا شدن با انسان‌ های هم ‌فکر و هم‌ سلیقه و همچنین یادگیری و تاثیرپذیری نسل‌ ها از یکدیگر را اضافه کرد. در ایران چنین جا افتاده که گویی هزینه سفر با تور، بالاتر از سفر شخصی است ؛ در حالی که اگر نیک بنگریم جمع هزینه‌هایی که ما در سفرهای شخصی‌ مان بابت نداشتن اطلاعات و تخصص ، اتلاف وقت ، بهره‌مندی ناقص از سفر و دیدنی‌ های آن، خستگی و بالا رفتن ضریب خطر در رانندگی یا خطرات ناشی از حضور ناآگاهانه در طبیعت و … می ‌دهیم، خیلی بیشتر از هزینه ‌ای است که برای یک تور استاندارد و تخصصی پرداخت می ‌کنیم. ضمن آن که بها ندادن به استاندارد سفر همیشه و لزوماً ناشی از مشکل مالی نیست ؛ بسیار دیده ‌ایم صاحبان ماشین‌ های مدل بالایی که در کنار خیابان چادر زده‌ اند. به طور کلی این نگاه در کشور ما وجود دارد که باید برای همه چیز هزینه کرد، الا سفر. سفر به هر صورت ، باید ارزان تمام شود. اما این دیدگاه فقط در مورد سفرهای داخلی ملاحظه می شود؛ در حالی که مردم برای سفر خارجی ، خیلی راحت هزینه می‌ کنند. از دلایل تفاوت یاد شده، این است که مردم ما به دیدنی‌ ها و ارزش ‌های طبیعت اطراف و جامعه خودشان بهای کافی نمی ‌دهند و یا در واقع آنها را نمی‌ شناسند. با یک مقایسه ساده بین تور پنج روزه بیابان لوت و کلوت‌ های ما و تور نیم روزه صحرای دوبی ، موضوع روشن‌ تر می ‌شود . در سفر بیابان لوت و کلوت‌ ها، شما از یکی از جاذبه‌های منحصر به فرد بیابان‌ های دنیا بازدید می‌ کنید و در طول پنج روز از تمامی خدمات تخصصی شامل راهنمایی ، اقامت ، حمل‌ و نقل ، پذیرایی کامل در کلیه وعده‌های غذایی ، برقراری امنیت در محیط‌های طبیعی و … بهره‌مند می ‌شوید و ضمن آن اطلاعات علمی کافی هم دریافت می‌ کنید . هزینه چنین سفری در سال گذشته ، برابر 175000 تومان بود ؛ در حالی که تور کمتر از یک روزه صحرای دوبی که در طول آن کار خاصی هم ، بجز چرخاندن مردم با ماشین‌ های فورویل بر روی تپه‌های ماسه‌ ای و در نهایت بر پا کردن رقص و دستی در آخر شب نمی‌ کنند ، حدود 100 هزار تومان قیمت دارد . تا زمانی که مردم ما ارزش جاذبه‌های کشور خود را نشناسند ، موازنه آمار جهانگردی در کشور ما منفی خواهد بود . بدیهی است تصحیح این دیدگاه‌ها ، نیاز به فرهنگ ‌سازی عمیق و برنامه ‌ریزی شده دارد.
چالش دیگر، آگاهی جوامع میزبان نسبت به ارزش جاذبه‌های طبیعی، فرهنگی و تاریخی خود است . آن‌ها باید به این جاذبه‌ها مانند یک دارایی نگاه کنند. در غیر این صورت، خودشان با دست خودشان آن‌ها را نابود می ‌کنند ؛ درخت‌ های با ارزش را می‌ برند، زباله می ‌ریزند، چشمه و رودخانه را آلوده می ‌کنند، گوزن ‌هایشان را می‌ کشند ، گلزارها و مراتع را لگدمال می‌ کنند، روی دیوار قلعه قدیمی شعار می‌ نویسند و بالاخره خانه و باغچه‌هایشان را آباد نمی‌ کنند و … و همه این‌ ها یعنی ضربه به منابع اکوتوریسم و توسعه پایدار. برگزاری کلاس‌ های آموزشی ، تشویق و دادن جایزه، جمع‌ آوری اطلاعات بومی ‌ها در قالب پروژه‌ های تعریف شده، دادن تسهیلات به مردم جوامع میزبان برای تجهیز امکانات پذیرایی و اقامت و… از جمله راهکارهای زیبایی است برای نهادینه کردن تدریجی حفاظت از محیط ‌زیست، منابع اکوتوریسم و ارزش‌ های فرهنگی و تاریخی جوامع و در نهایت توسعه پایدار. از سوی دیگر فرهنگ ‌سازی بی ‌رویه در زمینه معرفی جاذبه‌ های طبیعی و رفتن به طبیعت ، بدون تأکید بر استانداردهای توریسم مسئولانه، روش صحیح حضور در طبیعت با استفاده از تخصص و اطلاعات شرکت‌ های مجاز و متخصص در طبیعت ‌گردی، خود موجب آلودگی‌ های زیست محیطی، ضربه به منابع اکوتوریسم و حتی خطر آفرینی برای توریست‌ ها می ‌شود. از مهم ‌ترین چالش‌ ها نداشتن برنامه ‌ریزی کلان، فقدان طرح جامع اکوتوریستی در سطح کشور و نداشتن تبلیغات اصولی است. مسیر‌های اکوتوریستی در ایران، با این همه وسعت و تنوع، هنوز شناسایی و تدوین نشده ‌اند و به دلیل این ناشناختگی، آن ها را تبلیغ هم نمی ‌توان کرد. در نتیجه یا تبلیغ نداریم یا اگر هم داشته باشیم، سازمان یافته و هدفمند نیست و معمولاً منجر به هجوم بی ‌رویه مردم به این مناطق می شود. نمونه بارز این امر بلایی است که بر سر تنگه واشی آمده است. برای مثال حتی در مورد تنگه واشی که با هجوم جمعیت و تخریب روز افزون رو بروست ، چنانچه مردم منطقه آموزش ببینند، در صورت سپردن مدیریت اکوتوریسم منطقه به دست آن‌ها و سهیم کردنشان در منافع حاصل از آن، خود روش‌ های جدید و منطقی حفاظت از محیط زیست و جاذبه‌های طبیعی و فرهنگی منطقه را طراحی و پیاده خواهند کرد و مانع آسیب به منطقه خواهند شد.
در اثر عدم شناسایی مناطق اکوتوریستی و بها ندادن به آنها ، زیرساخت ‌های لازم در این مناطق نیز ایجاد نمی ‌شود . در حال حاضر بجز در بعضی مسیرهای معروف مانند دماوند و علم کوه و … ، در بسیاری از مسیرها نقشه و تابلوی راهنما، بروشور ، پست امداد رسانی ، سیستم هوایی نجات ، سرویس ‌های بهداشتی ، امکان باز گرداندن زباله، وسایل ‌نقلیه برای حمل افراد یا چهارپایان برای حمل‌ و نقل بار ، امکان اقامت ، امکان پذیرایی و تهیه غذای گرم و سالم ، راهنمای متخصص و … وجود ندارد . در نتیجه بار فراهم کردن تمامی این امکانات، از مبدأ تا مقصد، با صرف وقت، انرژی و هزینه‌های سنگین‌ تر بر دوش شرکت مجری تور طبیعت است و این در حالی است که برخی مردم فکر می‌ کنند چون به هتل نمی ‌روند ، برای مثال باید تور طبیعت گردی بیابان لوت را ارزان تر از تور شهرگردی اصفهان یا شیراز بخرند . چالش مهم دیگر، فعالیت دفترها و گروه‌های غیر مجاز یا مجاز غیر متخصص در زمینه طبیعت‌ گردی است. در درجه اول متولیان دولتی جهان ‌گردی و محیط‌ زیست نمی ‌توانند نظارتی بر کار این‌ گونه دفترها داشته باشند . آنها معمولاً توریسم مسئولانه را سرلوحه فعالیت‌ های خود قرار نمی‌ دهند و از آنجا که نمی‌ خواهند هزینه کنند ، جوامع محلی را به کار نمی‌ گیرند و در واقع هیچ درآمدی به منطقه تزریق نمی‌ کنند؛ در نتیجه مردم بومی هم تشویق نمی‌ شوند که منابع خود را حفظ کنند. بنابراین آنها نه‌ تنها به توسعه پایدار کمکی نمی ‌کنند، بلکه به آن ضربه هم می ‌زنند. از سوی دیگر به دلیل عدم ارائه خدمات تخصصی و رعایت نکردن استانداردها، موجبات نارضایتی توریست‌ها را فراهم کرده و گاه حتی امنیت آن‌ها را به خطر می اندازند. افزون بر این، آن‌ها از هر مسیری و به هر طریقی وارد طبیعت می ‌شوند؛ هیچ آموزش و اطلاعاتی به مسافران خود در زمینه حفاظت از محیط زیست و ارزش جاذبه‌های طبیعی نمی ‌دهند و در نهایت همه این‌ها موجب آلودگی و ضربه به محیط‌ زیست، منابع اکوتوریسم و اساساً فرهنگ سفر جمعی می ‌شود. از دیگر چالش‌ ها، باید به کافی نبودن تعداد راهنماهای متخصص طبیعت ‌گردی نسبت به تقاضای موجود این گونه تورها و وسعت و تنوع جاذبه‌های طبیعی ایران اشاره کرد . از سوی دیگر معدود اکوتور لیدرهای آموزش دیده نیز ، اگر چه از نظر تئوریک اطلاعات قابل قبولی دارند ؛ از نظر عملی، برای حضور در طبیعت ، آمادگی بدنی ، مصمم بودن ، قاطعیت لازم و هدایت خود و گروه ، توانایی و کارآیی کافی را ندارند. اجاره دادن منابع طبیعی و واقع ثروت ملی، مثل مراتع، جنگل ‌ها و حریم سواحل و صدور مجوز ساخت مجموعه‌های به اصطلاح تفریحی و اقامتی در این مناطق، معمولاًبه دلیل عدم نظارت قوی از سوی سازمان‌های ذیربط و عدم رعایت استانداردهای اکوتوریستی ، زیست محیطی و ویژگی‌ های ساخت‌ و ساز بومی ، بسیار مخرب و از مهمترین چالش‌ ها است که ضربه آن‌ها مستقیماً به منابع اکوتوریستی وارد می شود. نمونه‌های بارز این وضعیت در جنگل ها و مراتع ماسال و سواحل خزر مشاهده می‌ شود…
درباره چالش ‌ها و فرصت ‌های سرمایه ‌گذاری در اکوتوریسم ایران، گفتگو با آرش کوشا ، دبیر کمیته ملی اکوتوریسم را بشنوید…

 

1-6- فرهنگ طبيعت گردی

به هر حال در یک دهه اخیر مضامین گردشگری ، گردشگری در طبیعت ، اکوتوریسم، طبیعت گردی و چندین مضمون مشابه دیگر در ادبیات مربوط به توسعه کشور به شدت رواج یافته و برای آن نقش و اهمیت ویژه ای منظور گردیده است و انصافاً کارهای مناسب و مطلوبی نیز در این زمینه ضرورت گرفته ، یا در دست انجام است ، اما این تنها یک روی سکه است ، روی دیگر سکه جدا از آن بلایای هولناکی که امروز به سبب سوداگری ارضی ، عدم حفاظت از منابع طبیعی ، اجرای طرح های ناسازگار با طبیعت ، عرصه های مناسب گردشگری را تهدید می کند و شواهد آن را در کلاردشت میانکاله ، مناطق جنگلی و ساحلی و بسیاری دیگر از نقاط به وفور و به وضوح می توان دید ، به چگونگی رفتار گردشگران ، یا طبیعت یا فرهنگ طبیعت گردی ما برمی گردد . معمولاً وقتی سخن از گردشگری در طبیعت به میان می آید ما به راحتی از پیوند های عمیق چند هزار ساله مردم با طبیعت یاد می کنیم ، از عشق و علاقه آنها به گل و گیاه ، از احترام آنها به آب و خاک ، از آناهیتا که الهه آب است ، از درختان مقدس و باورهای ما به تقدس آن ها ، از اشتیاق برای رفتن به باغ و راغ ، از ردپای طبیعت در آثار و ادبیات مکتوب اعم از نثر و نظم ، از سابقه و پیشکسوتی ما در ساخت پردیس ها و باغ های ایرانی ، از الهام گرفتن ما از طبیعت در طرح نقش و نگار صنایع دستی یا خلق گل و گیاه بر تار و پود فرش های ایرانی یاد می کنیم و برای همه این شواهد و مثال های زیادی نیز داریم اما آیا واقعاً چنین مواردی امروز هم مصداق گذشته را دارد؟ اگر به شمال برویم کافی است نگاهی به ساحل دریا بیندازیم . آن وقت خواهیم دید جدا از آن هزاران نفری که هر ساله در راه تفریح و تفرج و طبیعت گردی در تصادفات جاده ای جان می بازند یا آن صدها نفری که در یک فصل تابستان به هنگام شنا در دریا غرق می شوند چگونه پر نشاط ترین عرصه های ساحلی با انواع و اقسام زباله و نخاله و آشغال به گند و آلودگی کشیده شده اند . در پارک جنگلی نور یا سی سنگان یا پارک جنگلی میرزا کوچک خان آمل گردشی کنید تا دریابید گردشگران ما با طبیعت چگونه رفتار می کنند . به تالاب بین المللی انزلی نظری بیندازیم تا دریابیم چگونه نیلوفرهای آبی آن به یغما می رود بدون آنکه بهره ای از آن برده شود اگر به جنوب می روید سری به کوه « گنو » بزنید ، جایی که به حق ذخیره گاه کره مسکون لقب گرفته است . بهشتی در کنار شهر بندر عباس که موزه ای زنده از گیاهان و حیات وحش است . عرصه ای که در آن زیتون وارس را در کنار سُمر و کهور و گیاهان گرمسیری می توان دید و کل و بز و جبیر را در جوار هم یک جا و در روی یک کوه می توان مشاهده نمود ، جایی که در هر پیچ جاده آن لطیف تر شدن هوا را می توان حس کرد و در ارتفاعات آن ، در شب های تابستانی بندر عباس ، بدون رواندازی مناسب ، در فضای باز نمی توان خفت . در چنین بهشتی در اطراف کمپ های سیاحتی و اطراق گاهها و حتی سراسر مسیر ، علی الرغم وجود ده ها سطل آشغال می توان تلی از زباله از هر نوع و رقم را دید که بیننده از دیدن آن شرم می کند چه رسد به آن که بخواهد آن را بر روی کاغذ توصیف کند . آیا سزاوار کمپی که برای استراحت و آسایش گردشگران ساخته و پرداخته شده است این است که نیمکت های آن شکسته شود. آلاچیق آن ویران گردد . شیشه های سرویس بهداشتی آن خرد شود و در و پنجره آن به یغما برده شود. واقعیت این است که تشکیلات مسئول ، در کنار فعالیت های گسترده ای که برای توسعه گردشگری یا طبیعت گردی می کنند می باید ده ها برابر بیشتر از آن در جهت مدیریت مناطق ، جلب مشارکت مردم و توسعه و ارتقاء فرهنگ گردشگری و ترویج آن همت گمارند وگرنه ، اگر چنین روندی از بهره برداری از منابع و مواهب طبیعی در جهت طبیعت گردی ادامه یابد نه تنها امیدی به توسعه پایدار نباید داشت بلکه آرزوی پایداری و ماندگاری این منابع نیز خالی بیش نخواهد بود .

بدون تردید در این رهگذر مدیریت های مسئول در تشکیلات منابع طبیعی ، محیط زیست و گردشگری راهی سخت و طولانی را پیش رو دارند. به نظر می رسد که در مرحله نخست این راه، جامع نگری ، توانمند سازی تشکیلات ، تدوین و اجرای مقررات و ترویج و بسط فرهنگ گردشگری ، جلب مشارکت مردم و توانمند سازی جوامع محلی از الزامات اجتناب ناپذیر است .

 

1-7- راهکارهای عملی اکوتوريسم پايدار

پیشنهادهای زیر می تواند ما را در اکوتوریسم پایدار یاری نماید :

1- افزایش همکاری بین المللی ، سرمایه گذاری مستقیم خارجی و همکاری با بخش های خصوصی و عمومی در تمام سطوح

2- برنامه های توسعه ، شامل برنامه های آموزشی و تربیتی که مردم را به شرکت کردن در گردشگری طبیعت تشویق می کند و جوامع بومی و محلی را برای توسعه و بهره برداری مناسب از اکوتوریسم توانا می سازد . همچنین مشارکت سرمایه گذاران را برای توسعه گردشگری و حفاظت میراث طبیعی به منظور توسعه حفاظت از محیط زیست ، منابع طبیعی و میراث فرهنگی افزایش می دهد.

3- فراهم کردن کمک های تکنیکی برای کشورهای در حال توسعه و کشورهای با اقتصاد در حال انتقال برای حمایت از توسعه تجارت گردشگری پایدار و سرمایه گذاری برای برنامه های آگاهی رسانی زیست محیطی برای پیشرفت گردشگری بومی و ایجاد تحریک لازم برای پیش قدم شدن افراد و گروه ها در توسعه این بخش.

4- کمک به جوامع میزبان جهت سازمان دهی و مدیریت بازدیدها جهت جاذبه های توریستی شان در جهت فراهم کردن حداکثر سود در حالی که اطمینان بدهد کمترین اثرات منفی بر روی محیط زیست و سنت ها و فرهنگ بومی ایجاد نخواهد شد که این مهم می تواند با حمایت سازمان جهانی گردشگری (WTO ) و سایر ارگان های وابسته همراه باشد .

5- بهبود تنوع زیستی ، فعالیت های اقتصادی و … که شامل تسهیلات دستیابی به اطلاعات و مشارکت در پیدایش تشکیلات آن به ویژه در سطوح کوچک و متوسط است .

1-8- دستورالعملهائي براي توسعه اكوتوريسم روستائي‌

گردشگري بزرگترين صنعت جهان به شمار مي‌رود و بيش از 10% كل اشتغال و 11%  تولید نا خالص‌ جهان را به خود اختصاص داده و بالاخره آنكه‌، پيش بيني مي‌شود تا سال 2020 مجموع سفرهاي‌گردشگري به رقم 1.6 ميليارد بالغ گردد. اين صنعت اثر مهم و فزاينده‌اي بر مردم و طبيعت دارد.

اثرات اين فعاليت‌، مثبت و يا منفي خواهند بود. توسعه نامعقول و نامناسب گردشگري مي‌تواند زيست‌بوم‌ها و مناظر طبيعي را تخريب نموده‌، منابع طبيعي را اتلاف و به توليد زباله و آلودگي بيانجامد. در مقابل‌،گردشگري مسئولانه به افزايش آگاهي‌ها و حمايت از حفاظت محيط زيست و فرهنگ بومي كمك كرده وفرصت‌هاي اقتصادي بسياري را در اختيار كشورها و جوامع خواهد گذاشت‌.

صندوق بين‌المللي حمايت از وحوش WWF در حال اقدام براي كاهش اثرات منفي و ترغيبگردشگري مسئولانه است كه نه تنها به افزايش كيفيت زندگي مي‌انجامد بلكه باعث تقويت منابع فرهنگي وطبيعي عرصه‌ها خواهد شد.

  اين دستورالعمل برخي اصول كلي را معرفي و به جنبه‌هاي اجرائي اكوتوريسم روستائي‌ مي‌پردازد.اين اصول برآنند تا با ارائه يك مرجع براي كاركنان ميداني پروژه‌ها، به تدوين يك رهيافت مناسب كمك‌كنند. بهر حال‌، شرايط حاكم و ميزان آگاهي پيرامون اكوتوريسم در كشورها و پروژه‌هاي مختلف‌، متفاوت‌هستند و اين ويژگي‌، نحوه تفسير و تبيين عملي اين اصول را در سطح محلي بيان مي‌كند. اين دستورالعملها قصد ندارند كه يك مرجع دستوري باشند بلكه بعنوان مجموعه‌اي از موضوعات و عناوين هستند كه بايدمورد ملاحظه و بررسي قرار گيرند. در برخي كشورها، همچون برزيل‌، WWF به توسطه سياست‌هاي ويژه ومراجع عملي خوب در اجراي اكوتوريسم روي كرده و شرايط محلي را مد نظر قرار داده است‌.

اگرچه اين دستورالعملها بدواً بمنظور استفاده در داخل تشكيلات WWF تدوين شده‌اند، ولي بهر حال‌نهادها و سازمانهاي ديگر هم مي‌توانند از آنها بهره‌برداري كرده و براي مخاطبين بيشتري تبيين نمايند. اين‌

ضوابط براساس تجربيات حاصل از اجراي پروژه‌هاي WWF و نيز سوابق و مطالعات موردي استنتاج وتدوين شده و حاوي ليست مفيدي از منابع و مراجع علمي هستند. در سرتاسر متن اين اصول‌، اطلاعاتي‌پيرامون پروژه‌هاي مستقل اكوتوريسم مربوط به WWF در چهارگوش‌هاي متعدد معرفي شده‌اند. اگرچه اين‌چهارگوش‌ها صرفاً بعنوان مرجعي براي بررسي برخي موضوعات خاص تلقّي مي‌شوند، ولي بهرحال‌اطلاعات آنها مكمل دستورالعملهاي مزبور محسوب مي‌گردند.

در هر صورت جمعاً، دوازده دستورالعمل ارائه گرديده كه در چهار بخش متناسب با جايگاه ابتكارات‌اكوتوريسم روستائي به شرح زير دسته‌بندي شده‌اند:

الف‌: آيا اكوتوريسم انتخاب مناسبي است‌.

ب‌: برنامه‌ريزي در اكوتوريسم‌ها مشاركت ج‌.امع محلّي و ساير دست‌اندركاران‌

ج‌: تدوين پروژه‌هاي پايدار در حوزه اكوتوريسم روستائي‌

د: تقويت منافع جوامع و محيط‌زيست‌

اگر چه اين دسته‌بندي از مراحل و اقدامات وسيعي حكايت دارد، با اينحال همه موضوعات مطروحه دردستورالعملها را بايد بعنوان يك مجموعه واحد در نظر گرفت تا تصوير كامل و جامعي از اين صنعت بدست‌آورد.

 

برخي از ويژگي‌هاي عمومي اكوتوريسم توسط دفتر محيط زيست ملل‌متحد و سازمان گردشگري جهاني‌بصورت زير تبيين شده‌اند:

1-رعايت شئونات طبيعت و فرهنگ‌هاي مرسوم در مناطق بعنوان بخشي از تجربه گردشگر

ارائه خدمات آموزشي و ترجمه توصيف به گردشگر

2-معمولاً گروههاي گردشگر در اندازه‌هاي معدود و توسط مشاغل محلّي‌متخصص وكوچك سازماندهي مي‌شوند (گو اينكه عوامل خارجي نيز در اين بخش فعال هستند)

3-كاهش اثرات منفي اين صنعت بر منابع طبيعي و محيط‌زيست فرهنگي – اجتماعي‌

4-حمايت از ايده حفاظت از مناطق طبيعي بواسطه ايجاد منافع اقتصادي براي مديران‌عرصه‌هاي طبيعي

5-تأمين درآمدهاي جايگزين و اشتغال براي جوامع محلّي‌، و افزايش سطح آگاهي گردشگران‌و مردم محلّي نسبت ب اهميت حفاظت از ارزش‌ها و منابع‌

 

فرآيندهاي ملحوظ دراكوتوريسم‌، همه خصوصيات طراحي‌، تدوين‌، بازاريابي و مديريت منابع و امكانات اين نوع گردشگري را شامل خواهد شد. گردشگران نيز مي‌توانند ضمن بازديد از مناطق و ميراث‌فرهنگي‌،ازتسهيلات راهنمائي‌،ترجمه‌، اقامت‌، غذا، فروش محصولات و صنايع دستي‌، حمل و نقل‌بهره‌مند شوند.          فعاليت‌هاي تفريحي مناسب و ويژه همچون راه‌پيمائي در گذرگاهها، عكسبرداري و مشاركت دربرنامه‌هاي حفاظتي (از منابع طبيعي و فرهنگ بومي‌) را نيز بعنوان بخشي از اكوتوريسم تعيف كرده‌اند. درپاره‌اي از اماكن‌، شكار و صيادي نيز مجاز دانسته شده مشورط بر آنكه اين فعاليت‌ها بدقت پژوهش و بعداًكنترل شوند.        اين نوع بهره‌برداري پايدار مبتكي به دانش بومي بوده و ضمن افزايش درآمد مردم محلّي‌، آنها را متوجه‌ارزش فوق‌العاده وحوش و متعاقباً حفاظت مناسب از آن مي‌نمايد.

 

انواع اکوتوريسم

الف) توريسم اقليمي (کليما توريسم):

آب و هوا بعنـوان يکي از مهمترين عوامل شکـل دهنده توريسم قلمداد مي گردد و مراکز تفريحي و توريستي موجود، چه در گذشته و چه در حال حاضر موجوديت و ارزشهاي خود را مرهون عوامل متعدد بويژه آب و هواي مناسب و ملايم دانند.آب و هوا و تنوع اقليمي يکي از مهمترين جاذبه هاي توريستي است که بخش قابل توجهي از گردشگران را بمنظور استفاده از آب و هواي گرمتر و يا خنکتر از محل اقامت خود، به انجام مسافرت توريستي ترغيب مينمايد. هواي آلودة شهرهاي جامعة صنعتي به ويژه در فصل تابستان جمعيت شهر را به فرار و گريز از شهر وا ميدارد و به موازات استحکام زيربناي اقتصادي خانواده ها، حرکت انسانها در افقهاي دورتر و در سينه کوهستانها يا پهنه آبها انجام مي گيرد. بطور کلي کسي مايل به مسافرت تابستاني به محلي نيست که هواي آن نامساعدتر از هواي محل اقامتش باشد. از اين رو مناطق ييلاقي و کوهپايه اي و سواحل مکانهاي مناسبي براي مسافرت تابستاني بشمار ميروند.

 

ب) توريسم ساحلي:

از فضاهاي پاک و نيالوده اي که جمعيت گردشگران را به سوي خود مي خواند، مناطق ساحلي و شهرهاي دريا کنار است. پلاژهاي وسيع کناره دريا با شن نرم و هواي مساعد و داشتن پناهگاههايي مصون از تعرض امواج دريا و باد، ميکروکليماي مناسبي براي بهره برداريهاي توريستي است، تا جايي که شهرسازي کناره درياها در طول دهها کيلومتر ساحل، امروزه شکل تعميم يافته اي به خود گرفته است. اين پلاژها به شرط پيوند با جنگل و پارک و کوهستان از قدرت جاذبة خاصي بهره مند مي گردند. سواحل دريا، بويژه در فصل شنا و ماهيگيري از جاذبه هاي مهم گردشگري در جهان است که تفريح ، هيجان و احياناً قابليتهاي درماني (ماسه هاي ساحلي و يا لجنهاي دريايي و درياچه اي) انگيزه اصلي سفر را بوجود مي آورد.سواحل نزديک به بندرگاههاي تجاري و بازرگاني بواسطه داشتن بازارهاي کالاهاي وارداتي و عمدتاً ارزان قيمت بر جاذبه هاي گردشگري اين گونه شهرها افزوده و توريستهاي بيشتري را بخود جذب مي نمايد. بعنوان نمونه مي توان جزاير جنوبي کشورمان و يا شهر بندي آستارا را در بخش گردشگري داخلي که به توفيقات مهمي دست يافته اند ذکر نمود. رونق ورزشهاي آبي و نشاط و هيجان ناشي از آن در صورت وجود امکانات، از ديگر جاذبه هاي توريسم ساحلي است. ورزشهايي مانند اسکي روي آب، قايق راني، موج سواري، جت اسکي و … را مي توان از جمله موارد جذب گردشگر در مناطق ساحلي بشمار آورد.

 

پ) توريسم کوهستان و برف شهرها:

کوههاي مهم و معروف را مي توان از جمله موارد مورد توجه اکو توريسم بشمار آورد که هم به لحاظ  ورزشي و هم از لحاظ تفريحي مورد توجه توريستها قرار مي گيرد. وجود امکانات دسترسي به منطقه پايکوهي و امکان استقرار موقت در اقامتگاههاي نزديک به قله، مي تواند بر رونق توريسم کوهستان بيافزايد. براساس اظهار نظر برخي از کارشناسان بخش توريسم ، ايران به لحاظ قرار گرفته در يک منطقه خشک و نيمه بياباني ، مي تواند از توريسم جنگل بعنوان يکي از جاذبه هاي توريستي مورد توجه توريستهاي کشورهاي بياباني و کويري ، مانند کشورهاي عربي حاشيه خليج فارس قرار گرفته و با بازاريابي مناسب اقدام به جذب گردشگران اين گونه کشورها نمايد. گرچه فعاليت برف شهرهاي کوتاه اندام و توريسم کوهستان فصلي است ولي به مقتضاي نوع فعاليت، تجهيزات ويژه اي را چون تله فريک و تله اسکي براي صعود بر کوهستان را مي طلبد و با ايجاد امکاناتي نظير پيستهاي اسکي مي توان دوره گردشگري را در اين گونه شهرها از حالت فصلي خارج نموده و به يک جريان عادي توريسم تبديل نمود که در فصول گرم به منظور کوهنوردي و صخره نوري و در فصول سرد به منظور اسکي روي برف ، گردشگران را بسوي خود فرا مي خواند.

 

ث) توريسم کوير و بيابان:

کويرها و بيابانها علي رغم اينکه در نگاه اول يک منطقه لم يزرع ، خشک و خالي از سکنه را در ذهن تداعي مي نمايند، اما يکي از جاذبه هاي توريستي به حساب مي آيند. بر اساس مطالعات دکتر «پرويز کردواني» کويرشناس مشهور ايراني، کويرهاي ايران به لحاظ ويژگيها و شرايط خاص خود مورد توجه گردشگران اروپايي که در کشورهاي خود از اقليمي مديترانه اي و شبيه مناطق شمالي ايران برخوردار هستند، قرار مي گيرد و در صورتي که بتوان اقدام به ايجاد امکانات خدمات توريستي و مراکز اقامتي مناسب در مناطق کويري و بياباني مبادرت نمود، اين گونه مناطق نيز مي توانند در جذب گردشگران نقش مهمي را ايفا نمايند.

 

ج) توريسم آبهاي معدني و آبهاي گرم:

آبهايي که بر اثر شکست و يا لغزش زمين و معمولاً در کنار کوههاي آتشفشاني از اعماق زمين بيرون مي جهند، به سبب داشتن اجزاء راديو اکتيو، گوگرد و املاح معدني گوناگون ، جنبه درماني داشته و در دوراني که هنوز صنعت داروسازي به مانند امروز توسعه نيافته بود، آبهاي معدني، گروههاي مرفه طبقات اجتماعي را براي درمان به سوي خود جلب مي کرد.

 

ت) توريسم جنگل:

جنگلها و پارکهاي جنگلي نيز از جمله جاذبه هاي اصلي بخش توريسم به حساب مي آيند. اين گونه مناطق معمولا به لحاظ زيست بومهاي گياهي و جانوري هم از سوي محقق وپژوهشگران و هم از سوي توريستهايي که عادي مورد توجه قرار گرفته و در صورت وجود امکاناتي از قبيل اقامتگاهها، مراگز ارائه خدمات، کمپينگ و … به يکي از مهمترين کانونهاي جذب گردشگر تبديل مي گرددند.

 

1-5-4- منابع اکوتوريسم

اکوتوريسم يا گردشگری طبيعت نوعی توريسم طبيعی و پايدار است که با مشارکت گردانندگان بومی و بهره گيری از پتانسيل های طبيعی گردشگری ميسر می شود. اکوتوريسم در ادبيات فارسی طبيعت گردی ناميده می شود و شامل چشم اندازها و مناظر زيبای طبیعت مانند : سواحل ، درياچه ها ، تالابها ، بيشه زار ها و مکانهای سرسبز و خرم ، گياهان وحشی ، جنگلها و پارکهای ملی ، نواحی گردشگاهی ، مناطق کوهستانی و ییلاقی ، امکانات بالقوه ورزشی و تفریحی مانند : غارپيمايی ، کوه پيمايی ، پياده روی در طبيعت ، غواصی ، قایقرانی ، ماهيگيری و … می باشد.

1-5-5- اهميت اكوتوريسم

در سطوح کلان ، اکوتوریسم پایدار دو بخش بسیار مهم را به همراه خواهد داشت :
         1– ارتقا و افزایش حفاظت از اکوسیستم ( بوم سازه ) طبیعی

2– حمایت از اقتصاد بومی و محلی

دسته‌بندى مورد اتکاء در پژوهش مذکور اکوتوريسم را آن بخش از سفرهائى که به‌منظور لذت بردن از حضور در طبيعت و نيز ديدار از جاذبه‌هاى آن انجام مى‌شود تعريف کرده است اين تعريف در وجه عام خود جامع نبوده و بخش‌هاى مهمى همچون توريسم ورزشي، توريسم کوچ، روستاگردى و… را در برنمى‌گيرد. قطعاً با افزودن اين بخش‌ها به دسته‌بندى فوق، سهم اکوتوريسم در صنعت توريسم دهه آينده جهان بسيار افزون‌تر شده و براساس برخى برآوردهاى ديگر (از جمله آنچه که Fillion در سال ۱۹۹۴ انجام داده است )حتى از ۵۰ درصد کل سفرهائى که در جهان انجام مى‌شود نيز فراتر خواهد رفت. اما اين نکته قابل توجه است که به‌طور معمول زمان سفر براى طبيعت‌گردان طولانى‌تر از زمان سفر براى علاقه‌مندان به جاذبه‌هاى تاريخي، فرهنگى و يا تجارى است. حتى سفرهاى تفريحى نيز در مقياس زمانى کوتاه‌ترى نسبت به طبيعت‌گردى انجام مى‌شوند. که اين نکته نقش بسيار مهمى در تحليل بازار اکوتوريسم دارد. بررسى‌هائى که درباره اکوتوريسم در آمريکاى شمالى انجام شده است نشان مى‌دهد طبيعت‌گردان در هر سفر خود معادل هزار تا هزار و پانصد دلار پول خرج مى‌کنند. اين ميزان مبين مقدار هزينه‌اى است که يک طبيعت‌گرد صرفاً به‌عنوان مخارج سفر خود محتمل مى‌شود و طبيعت‌گردان بين‌المللى با توجه به علاقه‌مندى به خريد سوغات تاکسيدرمى حيوانات و پرندگان شکار شده پرداخت هزينه اضافى براى تهيه پوشاک و غذاهاى محلى و … خيلى بيشتر پول خرج مى‌کنند به هر رو اين قطعيت وجود دارد که طبيعت‌گردان بيشتر از ديگر گروه‌هاى مسافران پول خرج مى‌کنند .

 

1-5-6- رشد صنعت اكوتوريسم

امروزه طبیعت‌گردی در میان گونه‌های مختلف گردشگری از جایگاه ویژه و رشد قابل توجهی برخوردار است و در بیست سالهٔ اخیر شاهد گسترش سریع فعالیت‌های طبیعت‌گردی در سراسر جهان بوده‌ایم و انتظار می‌رود بر شدت این گسترش نیز افزوده شود.

به لحاظ تأثیر بالقوهٔ زیادی که اكوتوريسم در زمینهٔ محافظت از محیط طبیعی و در اقتصاد بسیاری از کشورها دارد، سازمان ملل متحد تصمیم گرفت که سال ۲۰۰۲ میلادی را به عنوان سال بین‌المللی اكوتوريسم اعلام کند و کمیسیون توسعه پایدار این سازمان (UNEP) و سازمان جهانی گردشگری را موظف به انجام فعالیت‌هایی در این سال ساخت. هدف از این کار، مرور مجدد تجربیات گذشته در زمینهٔ بوم گردشگري، تشخیص و ترویج انواع اكوتوريسم که در آن‌ها از اکوسیستم‌های در معرض خطر حفاظت می‌شود، تقسیم فوائد حاصل از فعالیت‌ها با جوامع محلی و احترام به فرهنگ‌های بومی است. طبق برآورد سازمان جهانی کشاورزی نیز، رشد بوم گردشگري در دهه حاضر ۱۰ تا ۳۰ درصد خواهد بود. در وضع موجود شمار طبیعت‌گردان ۷ درصد کل مسافران جهان است که پیش‌بینی می‌شود در دههٔ آینده به ۲۰ درصد برسد. بنابراین اكوتوريسم از آینده‌ای پررونق و درخشان برخوردار است که موجب مزایایی فراوانی برای جهانیان خواهد شد.

 

1-5-7- اکوتوريسم درايران

مجموعه گسترده‌اى از منابع پراکنده ثبت نشده و در بسيارى موارد رو به قهقرا داشته‌هاى اکوتوريسم ايران را شکل مى‌دهد. اين داشته‌ها طيف متنوعى از چشم‌اندازهاى جغرافيائى و آثار و ذخاير طبيعى را شامل مى‌شود. به اذعان بسیاری از گردشگران و متخصصان،  ایران سرزمین تقابلها و تضادها است .کشوری که می توان۲۷متر زیر سطح دریا بود و تا ۵۶۷۱متر بالاتر از سطح دریا، بر فراز بلندترین قله اورآسیای غربی این سرزمین را زیر نظر گرفت. کشوری که می توان میزان بارندگی سالانه ای در حدود ۲۰۰۰میلیمتر را در نواحی خزر و میزانی از همانرا به  میزانی معادل صفر را  در کویر مرکزی مشاهده نمود ..می توان جنگلهای غنی و سرشار خزر را با دشتهای بزرگ کویری را  به یکجا داشت میتوان به یک فصل اختلاف دمای معادل منهای ۳۵ درجه را تا بیش از مثبت ۴۵ درجه را به یکجا و یک زمان تجربه نمود. کشوری که خود در چهارراه مهاجرتی در آسیا و بین شرق و غرب و شمال و جنوب واقع گردیده .کشوری که کرانه کامل خلیج همیشه فارس را به طول بیش از ۱۶۰۰کیلومتر و شمال را به طولی بیش ۸۰۰ کیلوتر در اختیار دارد. کشوری که ۱۰ پارک ملی ،۵اثر طبیعی ملی،۲۶ پناهگاه زنده حیات وحش ،۴۷ منطقه حفاظت شده ، بیش از ۷۰۰۰ گونه گیاهی با اقلیت ۲۰درصد بومی آن ،بیش از ۵۰۰ گونه از پرندگان با اقلیتی کمی بیش از ۲۰ درصد ،در حدود۳۲۵ گونه آبزی را در جنوب و ۹۳درصد ذخیره ماهیان خاویاری جهان را در شمال ،بیش از ۱۴۸ گونه جانوری شاخه پستانداران را با اقلیتی بومی و ۱۵ درصدی و ظرفیتهای بی نهایت و جاذبه های طبیعی و هر انچه در مفهوم اکوتوریسم می گنجد را  به یکجا دارد .

بررسى جغرافيائى طبيعى ايران و نيز امکان سنجى هر کدام از جاذبه‌هاى اکوتوريستى قابل سرمايه‌گذارى در کشور ما بيانگر آن است که اکوتوريسم در ايران يک منبع اقتصادى کم‌نظير خاص بسيار مستعد و البته رها شده به حال خود است . قطعاً موقعيت اکوتوريستى ايران در وهله نخست ناشى از شرايط توپوگرافيکى آن در جوار منطقه  پرفشار است به‌طور معمول انتظار مى‌رود کشورهائى که در اين حوزه پرفشار قرار دارند برخوردار از اقليم خشک و نيمه‌خشک و چشم‌انداز زيستى ناشى از اين پديده اقليمى باشند. اما مجموعه‌اى از عوامل تکتونيکى که شامل مجموعه‌اى از چين‌خوردگى‌هاى دوران‌هاى اول و دوم و سوم زمين‌شناسى است موجب شده است ايران به يکى از بلندترين فلات‌هاى دنيا تبديل شود. در نتيجه عامل ارتفاع به‌شدت در تقابل با عامل عرض جغرافيائى عمل کرده و موجب شده است وضعيت طبيعى ايران تفاوت‌هاى بسيارى با موقعيت جغرافيائى آن در کره زمين داشته باشد. دو رشته کوه مرتفع و وسيع البرز و زاگرس با دارا بودن بيش از ۳۰ قله مرتفع‌تر از بلندترين قله‌هاى اروپا و آمريکا در دل يک منطقه خشک و بيابانى مجموعه‌اى از چشم‌اندازهاى کوهستانى و جنگلى با شرايط اقليمى معتدل و حتى همراه با يخچال‌هاى دائمى ايجاد کرده‌اند.

 4-2-8-2-1.  عذاب الهی

اگر انجام جهاد در شرایطی باشد که بر انسان تکلیف و وظیفه باشد، ترک آن که در واقع بی اعتنایی به فرمان الهی و بی توجهی به سرنوشت جامعه است، عذاب دردناکی را به همراه خواهد داشت. عذابی که شرایط آن ناگوارتر از شرایط سخت میدان جهاد است. در آیات قرآن به این موضوع اشاره شده است:

«فَرِحَ الْمُخَلَّفُونَ بِمَقْعَدِهِمْ خِلافَ رَسُولِ اللَّهِ وَ كَرِهُوا أَنْ يُجاهِدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ في‏ سَبيلِ اللَّهِ وَ قالُوا لا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ قُلْ نارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ كانُوا يَفْقَهُونَ. بجا ماندگان پس از حركت رسول خدا (ص) از تخلف كردن خود شادمان شدند، و كراهت داشتند كه با مالها و جانهاى خويش در راه خدا جهاد كنند و گفتند در اين گرما بيرون مرويد، بگو گرماى آتش جهنم سخت‏تر است، اگر مى‏فهميدند.توبه/81

إِلَّا تَنفِرُواْ يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَ يَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيرَكُمْ وَ لَا تَضُرُّوهُ شَيْا  وَ اللَّهُ عَلىَ‏ كُلِّ شىْ قَدِيرٌ .اگر (به سوى ميدان جهاد) حركت نكنيد، شما را مجازات دردناكى مى‏كند، و گروه ديگرى غير از شما را به جاى شما قرار مى‏دهد و هيچ زيانى به او نمى‏رسانيد و خداوند بر هر چيزى تواناست! توبه /39. »

[1] – إِنَّ الْكافِرينَ كانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبينا- نساء/101

[2] – فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكافِرين- بقره/98

[3] – يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِنَّ مِنْ أَزْواجِكُمْ وَ أَوْلادِكُمْ عَدُوًّا لَكُمْ فَاحْذَرُوهُم- تغابن/14

 

[4] – فَإِنْ كانَ مِنْ قَوْمٍ عَدُوٍّ لَكُم- نساء/92

[5] – يا أَيُّهَا النَّبِيُّ جاهِدِ الْكُفَّارَ وَ الْمُنافِقينَ وَ اغْلُظْ عَلَيْهِمْ وَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصيرُ – توبه/73

[6] – إِنْ كُنْتُمْ خَرَجْتُمْ جِهاداً في‏ سَبيلي‏ وَ ابْتِغاءَ مَرْضاتي‏ تُسِرُّونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ أَنَا أَعْلَمُ بِما أَخْفَيْتُمْ وَ ما أَعْلَنْتُمْ وَ مَنْ يَفْعَلْهُ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَواءَ السَّبيلِ- ممتحنه/1